یعنی چه
محرم الحرام نخستین ماه در تقویم هجری قمری است. واژهٔ «محرم» از ریشهٔ «ح-ر-م» به معنای ممنوعیت و قداست گرفته شده است. علت نامگذاری این ماه آن است که در دوران جاهلیت و سپس در اسلام، جنگ، خونریزی و غارت در این ماه ممنوع و حرام بوده است. این ماه در فرهنگ اسلامی جایگاه ویژهای دارد و پس از واقعهٔ کربلا در سال ۶۱ هجری، برای شیعیان به ماه سوگواری و عزاداری تبدیل شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب واژگانی به صورت مُحَرَّمُ الحَرَام است که در زبان فارسی معمولاً با سکون حرف آخر (مُحَرَّمُ الحَرام) خوانده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این ماه از واژهٔ Muharram یا عبارتهای توصیفی مانند The Sacred Month of Muharram استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی این ماه را «المحرم» یا به صورت کاملتر «محرّم الحرام» مینامند.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای اشاره به این ماه قمری از ترکیب Muharrem ayı استفاده میشود.
در قرآن
عین کلمهٔ «محرم» به عنوان نام این ماه در قرآن ذکر نشده است، اما به صورت کلی و توصیفی در قالب تعابیری چون «الشَّهْرِ الْحَرَامِ» (ماه حرام) و «أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ» (چهار ماه حرام) به آن اشاره شده است؛ از جمله در آیه ۳۶ سوره توبه که به حرمت چهار ماه از دوازده ماه سال اشاره دارد.
نماد چیست
محرم الحرام در فرهنگ اسلامی نمادهای متعددی دارد؛ در وهلهٔ اول نماد آغاز سال نو هجری قمری و صلح و خودداری از خشونت است. در فرهنگ شیعه، این ماه به واسطهٔ واقعهٔ کربلا و شهادت امام حسین (ع)، نماد بیبدیلِ شهادت، ایثار، آزادیخواهی و ایستادگی در برابر ظلم است. در فرهنگ اهل سنت نیز روز دهم آن (عاشورا) نماد نجات حضرت موسی از دست فرعون و رهایی حضرت نوح از طوفان به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل محرم الحرام
محرم الحرام نخستین ماه در گاهشماری هجری قمری و یکی از چهار ماه حرام در اسلام است که در آن جنگ و خونریزی از نظر دینی ممنوع و حرام شمرده شده است. ریشهٔ این واژه به مفاهیمی چون حرمت، تقدس و قداست بازمیگردد و در تاریخ پیش از اسلام نیز به عنوان ماهی برای آتشبس گرامی داشته میشد.
این ماه در تاریخ و فرهنگ اسلامی اهمیت بسیار بالایی دارد. اول محرم آغازگر سال نو قمری است و دههٔ نخست آن، به ویژه روز دهم که به عاشورا معروف است، در فرهنگ شیعی یادآور حماسهٔ کربلا، شهادت امام حسین (ع) و یارانشان و نماد ظلمستیزی و ایثار است. همچنین در سنن اسلامی دیگر، این ماه به عنوان نمادی از پیروزی حق بر باطل و نجات پیامبران پیشین گرامی داشته میشود.