یعنی چه
محتضر صفت یا اسمی عربی است و به فرد بیمار یا شخصی گفته میشود که نشانههای مرگ در او آشکار شده، با مرگ دستبهگریبان است و در حال گذراندن آخرین لحظات زندگی یا سکرات موت قرار دارد.
تلفظ
این واژه به صورت اسم مفعول یعنی مُحتَضَر تلفظ میشود که به معنی کسی است که مرگ نزد او حاضر شده است. نکته ظریف لغوی این است که اگر به صورت اسم فاعل یعنی مُحتَضِر (با کسر ضاد) خوانده شود، به معنی شخص شهری و حاضرشونده خواهد بود که معنای کاملاً متفاوتی است.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، برای راهنمای «شخص در حال مرگ» یا «کسی که در آستانه مرگ است»، واژه ۵ حرفی و دقیق «محتضر» پاسخ اصلی است.
به انگلیسی
برای توصیف فرد محتضر در زبان انگلیسی از واژگانی چون dying (در حال مرگ)، moribund (رو به موت) یا عبارت فقهی-حقوقی In articulo mortis استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در خود این زبان نیز به صورت مُحتَضَر یا با تعابیر مترادفی مثل المرتحل (کوچکننده) یا المشوف علی الموت به کار میرود.
به فارسی
معادلهای واژگانی و تعابیر رایج فارسی برای این کلمه شامل مواردی چون در حال مرگ، مشرف به موت، مردنی، در حال نزع، جانگداز و اصطلاح عامیانه و کنایی روبهقبله است.
در قرآن
خود واژه مُحتَضَر به معنای فرد در حال مرگ در قرآن نیامده است؛ بلکه یکبار در آیه ۲۸ سوره قمر در ترکیب «كُلُّ شِرْبٍ مُحْتَضَرٌ» آمده که به معنی حضور یافتن بر سر نوبت آب (شتر حضرت صالح) است. با این حال، مفهوم و حالت احتضار با تعابیر دیگری مانند «إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ» یا «بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ» در قرآن توصیف شده است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه، ادبیات و تصویرسازیهای سوگ، شخص محتضر نماد پایان زندگی مادی، ضعف نهایی انسان در برابر تقدیر، تسلیم مطلق و فصل مشترک یا مرز میان دنیا و آخرت به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل محتضر
واژه محتضر از ریشه عربی «ح ض ر» و از باب افتعال (احتضار) گرفته شده است. علت نامگذاری فرد در حال مرگ به این نام، حاضر شدن فرشتگان مرگ یا بستگان و نزدیکان بر بالین او در واپسین لحظات زندگی است. این کلمه با تلفظ اسم مفعولی خود جایگاه ویژهای در متون فقهی، پزشکی سنتی و ادبیات اخلاقی فارسی دارد.
اگرچه این واژه در قرآن کریم در سیاق مرگ به کار نرفته و مفهوم لغوی حضور را میرساند، اما در زبان فارسی همواره تصویرگر لحظات جانکاه جانکندن و گذار انسان از این جهان به جهان دیگر بوده و به عنوان نمادی از بیثباتی مادیات و تسلیم نهایی بشر شناخته میشود.