یعنی چه
این کلمه در واقع صورت دگرگونشده و تخفیفیافتهٔ واژهٔ «اشمئزاز» در زبان عامیانه است. معنای آن بروز حالتِ کراهت قلبی، رویگردانی و حس ناخوشایندِ تنفر در مواجهه با یک پدیده یا سخن زشت است.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت فتح شین و سکون میم (اِشْماز) در میان کاربران رواج دارد، هرچند که ریشهٔ اصلی آن در زبان عربی به صورت اِشْمِئْزاز تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمهٔ پنج حرفی «اشماز» یا صورت اصلی آن «اشمئزاز» به عنوان پاسخ برای مفاهیمی همچون بیزاری، تنفر شدید یا دلزدگی بهکار میرود.
به انگلیسی
برای انتقال این حس عمیق تنفر و انقباض روحی در زبان انگلیسی، نزدیکترین واژهها Disgust و Revulsion هستند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای توصیف حالت کراهت و اشمئزاز، از مصدرهای İğrenme و Tiksinme استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای اصیل و روان فارسی این واژه شامل حس «بیزاری»، «تنفر»، «دلزدگی» و «رمیدگی» است که حالتِ درهمکشیده شدن روح از یک امر ناپسند را نشان میدهد.
نماد چیست
این کلمه نماد اسطورهای یا فرهنگی خاصی در ادبیات کهن ندارد؛ اما در زبان تصویری مدرن، نماد آن اموجیهایی است که چهرهٔ درهمکشیده یا حالت تهوع (مثل 🤢 و 🤮) را نشان میدهند.
جمعبندی و توضیح کامل اشماز
واژهٔ «اشماز» در اصل یک کلمهٔ مستقل ثبتشده در لغتنامههای مرجع فارسی نیست، بلکه شکلِ سادهشده و عامیانهای از واژهٔ عربی «اشمئزاز» (از ریشهٔ ش م ء ز) است. این مفهوم عمیق روانی به حالت انقباض قلب، چندش، و بیزاری شدید از یک چیز ناخوشایند اشاره دارد به طوری که فرد تمایل دارد کاملاً از آن روی بگرداند.
ریشهٔ این ساختار کلامی در قرآن کریم (سوره زمر آیه ۴۵) نیز به صورت فعل «اشْمَأَزَّتْ» به کار رفته که به درهمکشیده شدن و گرفتگی دلهای منکران هنگام شنیدن نام خداوند اشاره میکند. در کاربردهای روزمره، جدولها و برگردانهای زبانی، این کلمه دقیقاً مترادف با انزجار، کراهت و نفرتِ همهجانبه قلمداد میشود.