یعنی چه
ترکیب «بینا ضمیر» از دو واژهٔ «بینا» (دارای بینایی و آگاهی) و «ضمیر» (وجدان، باطن و ذهن) ساخته شده است. این واژه به عنوان یک صفت مرکب کنایی در ادبیات عرفانی و اخلاقی، به فردی اشاره دارد که از باطن خویش آگاه است، حقیقت را با چشم دل میبیند و دارای وجدانی بیدار و روشن است. این اصطلاح بیشتر برای توصیف عارفان، سالکان و افراد پاکنهاد به کار میرود.
تلفظ
تلفظ این واژه از دو بخش تشکیل شده است: بخش اول «بینا» با کسرهٔ کشیده (بی) و فتحه روی نون؛ بخش دوم «ضمیر» با فتحه روی ضاد و کسرهٔ کشیده روی میم.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنماهایی چون «پاکدل»، «دارای بصیرت درونی» یا «عارف و هوشیار»، واژهٔ «بینا ضمیر» با ۸ حرف یک پاسخ دقیق است. همچنین کلماتی نظیر روشنضمیر و بینادل نیز متناسب با تعداد حروف جدول کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای انتقال مفهوم این واژه از ترکیبهایی استفاده میشود که به آگاهی درونی، وجدان بیدار یا قلب پاک اشاره دارند.
به عربی
در زبان عربی به دلیل نبودِ عین این ترکیب فارسی، از اوصاف و مضافومضافالیههایی استفاده میشود که روشنی باطن و بینایی دل را میرسانند.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این ترکیب شامل کلماتی چون روشنضمیر، بینادل، پاکدرون، هوشیار، نیکوجدان، آگاهدل و پاکظمیر است که همگی مفهوم انسانِ دارای چشم دل و وجدان بیدار را منتقل میکنند.
نماد چیست
در فرهنگ، عرفان و ادبیات فارسی، بیناضمیر بودن با نمادهایی چون «چشم دل» (بینایی باطنی)، «آینه» (آینهای مصفا که زنگار آن پاک شده و حقیقت هستی را بازتاب میدهد) و «چراغ درون» یا «نور» که نشاندهندهٔ هدایت و آگاهی الهی در قلب انسان است، شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل بینا ضمیر
ترکیب «بینا ضمیر» گرچه به صورت یک مدخل مستقل و سنتی در لغتنامههای مرجع مانند دهخدا ثبت نشده است، اما یک صفت مرکب فاعلی و کنایی بسیار شیوا و صحیح در زبان و ادبیات فارسی است. این واژه از پیوند «بینا» (برآمده از ریشه ایرانی باستان) و «ضمیر» (وامواژه عربی به معنی باطن و وجدان) پدید آمده و دقیقاً همارز با اصطلاح مشهور «روشنضمیر» است.
در متون اخلاقی و عرفانی، این صفت برای توصیف افرادی به کار میرود که از سطح ظواهر عبور کرده و به مرتبهای از بصیرت و آگاهی باطنی دست یافتهاند که وجدان اخلاقیشان همواره بیدار است. این مفهوم در دیدگاه قرآنی نیز با مفاهیمی چون «أولو الأبصار» (صاحبان بینش عمیق) و «بصیرت قلبی» همخوانی دارد و نماد آن در شعر فارسی، آینهای است که از آلودگیهای نفسانی پاک شده است.