یعنی چه
مشمئز اسم فاعل از مصدر اشمئزاز است و در لغت به معنای کسی است که دچار رمیدگی، بیزاری، تنفر و انقباض قلب شده باشد. این واژه حالتی از انزجار و چندش شدید حسی یا اخلاقی را نسبت به یک امر ناخوشایند نشان میدهد که با بار معنایی کاملاً منفی همراه است.
ریشه
این واژه عربیتبار است و از ریشه رباعی مجرد «ش م أ ز» مشتق شده که به باب افعیلال (اشمأزّ - یشمئزّ) رفته است. این ریشه در اصل به معنی متنفر شدن، پسزدن شدید و انقباض قلب به کار میرود و در زبان فارسی نیز به همین معنا به کار میرود.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت مُشمَئِز (با ضمه ميم اول، فتح شين، سکون ميم دوم و کسر همزه) تلفظ میشود.
در جدول
واژه مشمئز در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل بیزار، متنفر یا رمیده کاربرد دارد و کلمهای دقیقاً ۵ حرفی است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای بیان حالت فرد مشمئز یا منزجر از واژه Disgusted استفاده میشود. همچنین برای صفت مشمئزکننده کلمه Disgusting و برای مفهوم دفع کردن و چندشآور بودن کلمه Repel به کار میرود.
به فارسی
برابرهای فارسی اصیل و مترادفهای این واژه شامل کلماتی چون بیزار، متنفر، دلزده، منزجر، رمیده، بیمیل و ناخوشدل است که برای توصیف حالت دوریگزینی و کراهت شدید استفاده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل مشمئز
واژه مُشمئِز ریشه در زبان عربی دارد و به حالت روانی و حسیِ انزجار، چندش و بیزاری شدید از یک امر ناپسند یا ناخوشایند اشاره میکند. این کلمه اسم فاعل از مصدر اشمئزاز است که در فرهنگ لغات معتبر فارسی مانند دهخدا و معین به معنای رمیده و منقبضشده نیز آمده است. بار معنایی این واژه کاملاً منفی بوده و نشاندهنده واکنش رد شدید اخلاقی یا حسی نسبت به پدیدههای ناخوشایند است.
جالب توجه است که فعل این واژه یکبار در قرآن کریم در آیه ۴۵ سوره زمر (اشمأزّت قلوب...) به کار رفته که به معنای گرفتگی و رویگردانی دلهای بیایمانان از یاد خداست. در فارسی امروز، مشتقاتی نظیر «مشمئزکننده» کاربرد بسیار زیادی در گفتگوها و متون برای توصیف رفتارهای زشت یا مناظر چندشآور دارند.