یعنی چه
«عمل به مثل» به معنای واکنش نشان دادن به کار یا رفتار فرد دیگر به همان شیوه، اندازه و روش است. این مفهوم که بیشتر در قالب اصطلاحات رایجتری مانند «مقابله به مثل» یا «معامله به مثل» شناخته میشود، بر اصل تلافی، تقابل و پاسخ همسنگ (چه در کارهای خوب و چه در رفتارهای ناپسند و تجاوزات حقوقی) استوار است و تساوی در واکنش را نشان میدهد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی ساخته شده و تلفظ صحیح آن به صورت [عَ مَ لْ / بِ / مِ ثْ لْ] است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این راهنما کلمه «عمل به مثل» با ۸ حرف است. واژههای هممعنی دیگری مانند «مقابله به مثل» یا «تلافی» نیز ممکن است مدنظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به بافت متن از عبارات متفاوتی استفاده میشود. در گفتار روزمره عبارت «Tit for tat» دقیقترین معادل اصطلاحی است و در متون حقوقی و سیاسی از واژگانی چون «Reciprocity» و «Retaliation» استفاده میکنند.
به فارسی
معادلهای اصیل و جایگزین فارسی این اصطلاح شامل واژههایی چون «پاسخ متقابل»، «تلافی عادلانه»، «کارِ همسان» و در بافتهای سنتیتر «تقاص» یا «پاداش و کیفر برابر» است که برابری رفتارِ پاسخ داده شده را میرساند.
در قرآن
اگرچه عین عبارت «عمل به مثل» در قرآن نیامده، اما اصل و مفهوم آن به عنوان یک قاعده عادلانه و بازدارنده بارها مطرح شده است؛ از جمله در آیه ۱۹۴ سوره بقره («فَمَنِ اعْتَدیٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدیٰ عَلَيْكُمْ») و آیه ۱۲۶ سوره نحل که بر مجازات و واکنش دقیقاً به اندازه ستمِ وارده و عدم زیادهروی تاکید دارند.
جمعبندی و توضیح کامل عمل به مثل
اصطلاح «عمل به مثل» در زبان فارسی نمایانگر مفهوم پاسخدهی متقابل و همسنگ به رفتار دیگران است. این واژه اگرچه به عنوان یک مدخل مستقل در فرهنگهای لغت کهن کمتر دیده میشود و معمولاً با تعابیری چون «مقابله به مثل» یا «معامله به مثل» جایگزین شده، اما به خوبی جوهرهٔ تلافی عادلانه و تقارن در رفتار را بازگو میکند.
این مفهوم ریشه عمیقی در حقوق، اخلاق و متون دینی دارد. در نگاه فقهی و قرآنی، عمل به مثل به عنوان یک ابزار بازدارنده و تجسمی از عدالت تلافیجویانه با شرط عدم تجاوز از حد مجاز شناخته میشود. نماد بارز این مفهوم در سراسر جهان ترازو یا قانون چشم در برابر چشم است که تساوی دقیق میان کنش و واکنش را به تصویر میکشد.