یعنی چه
«الجاهلیه» در لغت به معنای حالت جهل، نادانی و بیخبری است. در اصطلاح تاریخ و فرهنگ اسلامی، این واژه به وضعیت اجتماعی، فکری، اخلاقی و دورهٔ تاریخی جزیرةالعرب پیش از ظهور اسلام و بعثت پیامبر اکرم (ص) اطلاق میشود که مشخصهٔ آن بتپرستی، ساختار قبیلهای متعصبانه و دوری از هدایت الهی بود.
تلفظ
این کلمه با فتح همزه و سکون لام آغاز شده، حرف جیم با الف کشیده خوانده میشود، هاء دارای کسره، لام دارای کسره و یاء مشدد و دارای فتحه است.
به انگلیسی
در متون انگلیسی برای اشاره به این دوره یا مفهوم، هم از نگارش لاتین خودِ کلمه و هم از عبارات توصیفی استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و یک مصدر جعلی (صناعی) است که از ترکیب اسم فاعل «الجاهل» با پسوند «یّة» ساخته شده است.
به فارسی
در زبان فارسی این کلمه معمولاً به صورت «جاهلیت» به کار میرود و بر مفاهیمی چون نادانی، تعصب کورکورانه، بیفرهنگی و ضلالت دلالت دارد.
در قرآن
واژهٔ الجاهلیه در قرآن کریم دقیقاً ۴ بار با لحن ملامتآمیز برای اشاره به افکار و رفتارهای نادرست آمده است: «ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ» (گمان نادرست به خدا در آلعمران/۱۵۴)، «أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ» (داوری ناعدالانه در مائده/۵۰)، «تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ» (خودنمایی به شیوه قدیم در احزاب/۳۳) و «حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ» (تعصب کورکورانه در فتح/۲۶).
جمعبندی و توضیح کامل الجاهلیه
واژهٔ «الجاهلیه» فراتر از یک معنای لغوی ساده به معنای «نادانی»، یک مفهوم ترکیبی تاریخی، فکری و فرهنگی در ادبیات اسلامی است. این اصطلاح در وهلهٔ اول به دوران پیش از بعثت پیامبر اسلام (ص) در شبهجزیره عربستان اشاره دارد؛ روزگاری که با ویژگیهایی همچون بتپرستی، جنگهای خونین قبیلهای، زنده به گور کردن دختران و نبود یک نظام اخلاقی و دینی منسجم شناخته میشد.
با این حال، نگاه قرآن و مفسران به این واژه صرفاً محدود به یک مقطع زمانیِ سپریشده نیست. در تحلیلهای قرآنی و متون معاصر، «جاهلیت» بیشتر به عنوان یک وضعیت فکری، نگرش رفتاری و سبک زندگی مبتنی بر تعصب، تکبر، خشونت و دوری از هدایت الهی و عقلانیت تعریف میشود. به همین جهت، اصطلاحاتی مانند «جاهلیت مدرن» در ادبیات امروز به جوامعی اطلاق میشود که با وجود پیشرفتهای چشمگیر علمی و مادی، از اخلاق، انسانیت و معنویت تهی هستند.