یعنی چه
این عبارت ترکیبی از دو بخش لقبی و جغرافیایی است. «سیدالشعراء» ترکیبی عربی به معنای آقا، پیشوا و سرآمد شاعران است و «شیرازی» به خاستگاه یا انتساب فرد به شهر شیراز اشاره دارد. در متون تذکره و تاریخ ادبیات، این اصطلاح هم به عنوان یک وصف عام برای ستایش برترین سخنور یک سامان (شیراز) به کار رفته و هم به طور خاص، لقب تاریخی میرزا مرتضی شجاعالسادات شیرازی، فقیه، شاعر و خوشنویس اواخر دوران قاجار (۱۲۸۹–۱۳۳۵ هـ.ق) بوده است.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت اضافهٔ بیانی یا توصیفی است: سَیِّد (با تشدید و فتح ی) + الشُّعَراء (با ضمه همزه پایانی در حالت مضاف) + شیرازی.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، پاسخ این مدخل دقیقاً خود عبارت «سیدالشعراء شیرازی» با ۱۶ حرف است. ανάλογα با طراح جدول، ممکن است نام اصلی صاحب این لقب یعنی «میرزا مرتضی» یا لقب دیگرش «شجاع السادات» نیز مد نظر باشد.
به انگلیسی
برای اسامی خاص تاریخی از نگارش رومننویسی استفاده میشود، اما اگر منظور جایگاه معنوی و لغوی لقب باشد، معادلهایی نظیر Chief of poets of Shiraz به کار میرود.
به فارسی
برگردان و معادل خالص فارسی این عبارت ترکیبی، «بزرگِ شاعران شیراز»، «پیشوای سخنسرایان شیرازی» یا «شاهشاعر شیراز» است که مرتبه والای ادبی یک فرد را در جغرافیا و مکتب ادبی شیراز نشان میدهد.
نماد چیست
این لقب در اصطلاح سنتی و تذکرهنویسی نمادی از دستیابی به بالاترین جایگاه افتخاری در شعر و ادب یک سامان است. همچنین به عنوان یک اسم خاص، یادآور تلفیق هنر خوشنویسی، فقه و شعر در دوره قاجار توسط میرزا مرتضی شیرازی است.
جمعبندی و توضیح کامل سیدالشعراء شیرازی
عبارت «سیدالشعراء شیرازی» در فرهنگ و تاریخ ادب فارسی دارای دو بعد معنایی مجزاست؛ نخست به عنوان یک ترکیب توصیفی و احترامآمیز که در تذکرههای ادبی برای ستایش و تجلیل از برترین و سرآمدترین شاعران منطقه شیراز به کار میرفته و معادل اصطلاحاتی چون ملکالشعراء یا امیرالشعراء است.
در بعد دوم و دقیقتر تاریخی، این عبارت اسم خاص و لقب رسمی «میرزا مرتضی شجاعالسادات شیرازی» (۱۲۸۹–۱۳۳۵ هـ.ق) است. او از علما، فقیهان، سخنوران و خوشنویسان نامدار اواخر عصر قاجار بود که در مدرسه خان شیراز به تحصیل پرداخت و به دلیل جایگاه علمی و مهارتیاش در شعر و خط، به این لقب مشهور شد. بنابر این در کاربردهای جدول و دانشنامهای، اشاره به این شخصیت تاریخی مد نظر است.