یعنی چه
هرمیس (یا هرمس) در اصل یک نام خاص با ریشه یونانی باستان است. در اساطیر یونان، او خدای پیامرسان خدایان، بازرگانی، سفر، سخنوری و راهنمای روانها به دنیای مردگان به شمار میرود. در دوران اسلامی و جریان نهضت ترجمه، این شخصیت اسطورهای با ادریس نبی در فرهنگ سامی و تحوت (خدای حکمت مصر باستان) تلفیق شد و به عنوان نماد و بنیانگذار حکمت، نجوم، کیمیاگری و طبابت شناخته شد که به این جریان فکری حکمت هرمسی میگویند.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به دو صورت «هِرمیس» و «هِرمِس» با کسره حرف اول تلفظ میشود و ریشه آن به واژه یونانی باستان (Ἑρμῆς) بازمیگردد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «خدای پیامرسان یونان»، «نام دیگر سیاره عطارد در اساطیر» یا «ایزد بازرگانی یونان باستان»، کلمه ۵ حرفی «هرمیس» یا «عطارد» قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی این نام به صورت Hermes نگاشته و تلفظ میشود که مستقیماً از ریشه یونانی آن برداشته شده است.
به فارسی
چون هرمیس یک اسم خاص اسطورهای بیگانه است، متضاد یا همخانواده اصیل فارسی ندارد؛ اما در متون کهن فارسی و اسلامی، معادلهای توصیفی و تطبیقی مانند «پیک الهی»، «عطارد» (سیاره و ایزد معادل رومی آن یعنی مرکوری) و «ادریس» (شخصیت پیامبر در سنت اسلامی) برای آن به کار رفته است.
نماد چیست
هرمیس در هنر و اسطورهشناسی با نمادهای خاصی شناخته میشود: عصای کادوسیوس (عصایی با دو مار در هم تنیده و یک جفت بال که نماد صلح و تجارت است)، کفشهای بالدار و کلاه بالدار که نشاندهنده سرعت بالا و سفر میان جهان انسانها و خدایان است، و کیسه پول که به نقش او در بازرگانی اشاره دارد.
معنی انگلیسی/خارجی
در منابع انگلیسی و غربی، واژه Hermes علاوه بر دلالت بر این ایزد باستانی به عنوان «messenger of the gods» (پیامرسان خدایان)، امروزه در جهان مدرن به عنوان نام یک برند لوکس و مشهور فرانسوی نیز شناخته میشود که حوزه فعالیت آن در پوشاک و کالاهای چرمی است.
جمعبندی و توضیح کامل هرمیس
کلمه هرمیس (یا هرمس) یک واژه وامگرفته از اساطیر یونان باستان است که جایگاه ویژهای در تاریخ فلسفه، فرهنگ و ادبیات ملل دارد. او در فرهنگ یونانی، ایزد پویایی، سفر، سخنوری و پیامرسانی میان آسمان و زمین است و نمادهای ملموسی چون عصای دو مار و کفشهای بالدار دارد.
ورود این واژه به قلمرو زبان فارسی و فرهنگ اسلامی، با دگرگونی معنایی عمیقی همراه بود. متفکران و مترجمان دوره اسلامی، هرمیس را فراتر از یک خدای اسطورهای، به عنوان یک شخصیت حکیم و پیامبر (همان ادریس نبی) بازتعریف کردند. او در این سنت، به عنوان سرچشمه علوم غریبه، کیمیاگری، نجوم و خط شناخته شد و مکتب فکری عظیمی به نام حکمت هرمسی را پایهگذاری کرد.
امروزه این کلمه علاوه بر کاربرد در متون تاریخی و فلسفی، در حوزه زبانشناسی و نقد ادبی نیز به طور غیرمستقیم حضور دارد؛ به طوری که واژه مشهور «هرمنوتیک» (علم تفسیر و تأویل متن) ریشه در نام همین ایزد پیامرسان و مفسر دارد.