یعنی چه
در اصطلاح لغوی و پزشکی، مخدر به هر چیزی گفته میشود که سیستم عصبی را سست و کرخت کند. این واژه در پزشکی برای داروهای بیهوشی و کاهش شدید درد در جراحیها کاربرد دارد و در عموم جامعه، به مواد اعتیادآوری مانند تریاک و هروئین اطلاق میشود که موجب خوابآلودگی یا زوال موقت عقل میشوند.
ریشه
این کلمه اسم فاعل از فعل «خَدَّرَ» (در باب تفعیل) است که از ریشه ثلاثی «خدر» مشتق شده است. خدر در اصل به معنای پرده، تاریکی، سستی و کرختی اندام به دلیل نرسیدن خون است و مخدر یعنی چیزی که اثر بیحسی و رخوت ایجاد میکند.
در جدول
در جداول شرح در متن، واژه مخدر با ۴ حرف پاسخ اصلی است و کلماتی مثل افیون یا بنج نیز به عنوان پاسخهای جایگزین و هممعنی شناخته میشوند.
به انگلیسی
بسته به زمینه کاربرد، در زبان انگلیسی از واژه Narcotic برای مواد سستکننده، Drug برای داروها و مواد مخدر عمومی، و Anesthetic برای مصارف پزشکی و بیهوشی استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی عیناً از همین واژه استفاده میشود و شکل جمع آن یعنی «مخدرات» به طور خاص برای اشاره به انواع مواد اعتیادآور و افیونی به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه بر اساس کارکرد آن شامل «کرختکننده»، «سستکننده» و «هوشبر» است. در متون کهن فارسی نیز واژههایی مانند «افیون» و «بنج» به عنوان مصادیق آن ذکر شدهاند.
جمعبندی و توضیح کامل مخدر
واژه مخدر در اصل ریشهای عربی دارد و به هر ماده یا ترکیبی اطلاق میشود که سیستم عصبی انسان را تحت تاثیر قرار داده و باعث ایجاد رخوت، کرختی، بیحسی و کاهش درد شود. این کلمه در طول تاریخ تغییرات معنایی داشته؛ به طوری که در گذشته مفهوم وسیعتری شامل هر نوع تاریکی و سستی را در بر میگرفت، اما امروزه در دو حوزه کاملاً مجزا یعنی پزشکی (داروهای بیهوشی و مسکنهای قوی) و آسیبهای اجتماعی (مواد اعتیادآور و روانگردان) کاربرد دارد.
از نظر فقهی و حقوقی، اگرچه خود این واژه به صورت صریح در قرآن کریم نیامده است، اما به دلیل ماهیت آسیبرسان و زوال عقل که ایجاد میکند، بر اساس قواعد کلی حرمتِ ضرر به نفس، ممنوع شناخته میشود. در ساختار کلامی و حل جدول، شناخت همخانوادههای آن مانند تخدیر و خدر به درک بهتر مفهوم این واژه کمک میکند.