یعنی چه
این عبارت ترکیبی از حرف اضافه «بر» و واژه عربی «یمین» است که دو کاربرد عمده دارد: نخست در معنای مکانی و ادبی به جهت راست یا دست راست اشاره میکند. دوم در اصطلاحات فقهی و حقوقی (به صورت بَرِّ یمین) به معنای عمل کردن به مقتضای قسم، پایبندی به عهد و شکستن ندادن سوگند به کار میرود.
تلفظ
در کاربرد مکانی به صورت «بَر یَمین» با فتح ب و ی خوانده میشود. در اصطلاح حقوقی و فقهی، واژه اول دارای تشدید آخر است و به صورت مضاف «بَرِّ یَمین» تلفظ میگردد.
به انگلیسی
بسته به متن، در معنای جهت جغرافیایی از معادلهای سمت راست و در متون تخصصی حقوقی اسلامی از اصطلاح وفای به قسم استفاده میشود.
به عربی
ریشه این واژه کاملاً عربی است و در زبان مبدأ نیز دقیقاً به همین صورتها برای اشاره به جهت راست یا پایداری بر قسم استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی سره و روان این ترکیب در متون مختلف شامل «بر دست راست»، «سوی راست» و در بخش حقوقی «خوشقولی در سوگند» یا «پایبندی به قسم» است.
در قرآن
خود ترکیب فارسی «بر یمین» در قرآن نیست، اما واژه ریشه یعنی «یمین» و جمع آن «أیمان» بارها به کار رفته است. برای نمونه در آیه ۱۷ سوره ق برای اشاره به فرشتگان سمت راست و چپ (...عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قِعِيدٌ) و در آیه ۸۹ سوره مائده برای سوگندها (...فِي أَيْمَانِكُمْ...) استفاده شده است. همچنین «أصحاب الیمین» در قرآن نماد سعادتمندان و بهشتیان است.
جمعبندی و توضیح کامل بر یمین
عبارت «بر یمین» یک ترکیب ذومعنیت است که از همراهی حرف اضافه فارسی و واژه عربی «یمین» شکل گرفته است. در ادبیات کلاسیک و کهن، این واژه بیشتر نقش موقعیتسنجی دارد و به معنای قرار گرفتن در سمت راست یا جهت راست به کار میرود؛ سمتی که در فرهنگ اسلامی نماد خیر، برکت، پاکی و رستگاری در آخرت است.
در سوی دیگر، این عبارت در متون فقهی و حقوقی به صورت «بَرِّ یمین» معنای کاملاً متفاوتی به خود میگیرد که همان وفای به عهد و پایبندی کامل به سوگند یاد شده است. نقطه مقابل این اصطلاح فقهی، «حنث یمین» یا همان شکستن قسم و تخلف از آن است.
در مجموع، این واژه امروزه در گفتار روزمره فارسی کاربرد چندانی ندارد و بیشتر در متون دینی، حقوق اسلامی، اشعار کهن و همچنین به عنوان یکی از اصطلاحات و پاسخهای مد نظر در طراحان جدولهای کلمات متقاطع مورد استفاده قرار میگیرد.