یعنی چه
التذرع در اصطلاح به معنای چنگ زدن به یک دلیل، عذر یا واسطه (گاهی واهی) است تا شخص بتواند رفتار خود را توجیه کند، از بار مسئولیت شانه خالی کند یا به هدفی خاص دست یابد. این واژه از ریشه عربی «ذرع» مشتق شده است و نباید با واژه «التضرع» به معنی راز و نیاز و زاری اشتباه گرفته شود.
تلفظ
این کلمه مصدری از باب تفعّل است و به صورت التَّذَرُّع (اتتَذَررُع) با تشدید روی حروف «ذ» و «ر» تلفظ میشود.
به عربی
در زبان عربی معاصر و کلاسیک، کلمات التعلّل و الاحتجاج نزدیکترین همپوشانی معنایی را با التذرع دارند.
به فارسی
در برگردانهای فارسی، عباراتی همچون «بهانه آوردن»، «توسل جستن به عذر»، «دستاویز ساختن» و «تعلل ورزیدن» به عنوان معادلهای دقیق این واژه شناخته میشوند.
در قرآن
واژه «التذرع» یا فعل آن در قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما ریشه آن در آیه ۷۷ سوره هود به صورت «وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا» دیده میشود که در آنجا «ذرع» به معنای طاقت، توان و ظرفیت است. شایان ذکر است واژهای که در قرآن به معنی زاری و خشوع بارها تکرار شده، «تَضَرُّع» (با حرف ضاد) است و با این کلمه تفاوت دارد.
نماد چیست
در ادبیات و تحلیلهای رفتاری، التذرع نمادی از عذرتراشی، استفاده ابزاری از دلایل برای فرار از واقعیت، و ایجاد یک سپر دفاعی ذهنی یا زبانی برای پنهان کردن انگیزههای اصلی است.
جمعبندی و توضیح کامل التذرع
واژه «التذرع» یک مصدر عربی از باب تفعّل و برخاسته از ریشه (ذ ر ع) است که در زبان و ادبیات فارسی به معنای دستاویز قرار دادن دلایل، بهانهجویی و عذرتراشی برای توجیه یک عمل یا فرار از یک تکلیف به کار میرود. این کلمه به مفاهیمی چون توسل، تعلل و استناد نزدیک است و در واقع توصیفکننده حالتی است که فرد برای رسیدن به مقصود خود، به وسیله یا عذری (هرچند ناچیز یا واهی) چنگ میزند.
نکته بسیار مهم در بررسی این واژه، تمایز آشکار آن با کلمه همآوا اما متفاوت «التضرع» است؛ التضرع با حرف (ض) به معنای زاری، التماس و فروتنی به پیشگاه خداوند است و کاربرد وسیعی در آیات قرآنی دارد، در حالی که «التذرع» با حرف (ذ) اصلاً در قرآن نیامده و معنای بهانهتراشی میدهد. ریشه این واژه (ذرع) در اصل به سنجش با دست (ذراع) مربوط بوده که به مرور زمان توسعه معنایی یافته و به مفهوم وسیله و دستاویز تبدیل شده است.