بقاع و بهائم یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل بقاع و بهائم

عبارت «بقاع و بهائم» یک ترکیب کنایی، اخلاقی و فقهی بسیار مشهور است که ریشه اصلی آن به خطبه ۱۶۷ نهج‌البلاغه از کلام حضرت علی (ع) بازمی‌گردد. ایشان در این خطبه می‌فرمایند: «اتَّقُوا اللهَ فی عِبادِهِ وَ بِلادِهِ، فَاِنَّکُمْ مَسْؤُولُونَ حَتّی عَنِ الْبِقاعِ وَ الْبَهائِمِ» یعنی از خدا درباره بندگان و شهرهایش پروا کنید، چرا که شما حتی نسبت به زمین‌ها و چهارپایان نیز مسئول هستید.

این عبارت ترکیبی از دو واژه عربی تشکیل شده است؛ «بقاع» که جمع بُقعه به معنی قطعات زمین و مکان‌ها است و «بهائم» که جمع بهیمه به معنی حیوانات و چهارپایان فاقد نطق صریح است. در حقیقت، این اصطلاح کل قلمرو جغرافیا، محیط زیست و حیات وحش را در بر می‌گیرد.

در کاربرد ادبی و مذهبی، بقاع و بهائم نشان‌دهنده ابطال نگاه خودخواهانه انسان به طبیعت است. این اصطلاح تاکید می‌کند که مدیریت انسان بر جهان به معنای مالکیت مطلق نیست، بلکه نوعی امانتداری است که آسیب رساندن به زمین یا ستم به حیوانات بی‌زبان در آن، بازخواست الهی را به دنبال دارد.