دریغ مدار یعنی چه؟ تلفظ، در جدول و انگلیسی

جمع‌بندی و توضیح کامل دریغ مدار

واژهٔ «دریغ مدار» یک ترکیب فعلی نهی در زبان فارسی کلاسیک است که از دو جزء «دریغ» و «مدار» ساخته شده است. ریشهٔ واژهٔ «دریغ» به زبان فارسی میانه (draynig) بازمی‌گردد که معنای اصلی آن حسرت، افسوس یا امتناع در بخشش بوده است. جزء دوم یعنی «مدار» نیز صورت امر منفی یا همان نهی از مصدر «داشتن» است که در مجموع معنای «امتناع مکن» یا «امساک نورز» را پدید می‌آورد.

این عبارت در ادبیات عرفانی و شعر کلاسیک فارسی جایگاه ویژه‌ای دارد و غالباً به عنوان نمادی از سخاوت، دست‌ودلبازی و دعوت به ایثار و فیض‌رسانی به کار می‌رود. شاعران برجسته‌ای چون حافظ شیرازی از این ترکیب برای خواهشِ التفات و جاری ساختن رحمتِ معشوق استفاده کرده‌اند؛ چنان‌که در بیت معروف خود می‌فرماید: «صبا ز منزل جانان گذر دریغ مدار / وز او به عاشق بی‌دل خبر دریغ مدار».

اگرچه عبارت «دریغ مدار» به صورت لفظی و عیناً در متون دینی مانند قرآن کریم نیامده است، اما از نظر بار معنایی و اخلاقی کاملاً هم‌راستا با مفاهیمی چون نهی از بخل (مانند تعبیر وَلَا تَبْخَلُوا) و تشویق به انفاق و کرم است. این تعبیر در فرهنگ ایرانی نشان‌دهندهٔ ارزش والای بخششِ بی‌منت و همراهی بی‌دریغ با نیازمندان و یاران است.

امروزه این واژه در گفتگوهای روزمره و عامیانه کمتر شنیده می‌شود و جای خود را به عبارات ساده‌تری مانند «کوتاهی نکن» یا «مضایقه نکن» داده است. با این حال، همچنان در متون ادبی، مکاتبات رسمی فاخر، و به ویژه در طراحان جدول‌های کلمات متقاطع به عنوان یک اصطلاح اصیل، فصیح و آهنگین جایگاه خود را حفظ کرده است.