یعنی چه
این کلمه در اصل یک جمله فعلیه منفی و مجهول در زبان عربی (لا + یُقاس) است. در متون کهن و ادبیات فارسی به عنوان صفت یا اصطلاحی برای بیان برتری مطلق و بینظیر بودن یک چیز یا یک شخص به کار میرود؛ به طوری که آن را فراتر از هرگونه سنجش، معیار و قیاس با نمونههای دیگر میدانند.
تلفظ
تلفظ دقیق این عبارت با فتح لام، سکون الف، ضم یاء، فتح قاف و سکون سین به صورت «لا یُقاس» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «غیرقابل مقایسه»، «سنجیده نمیشود» یا «عبارت عربی به معنی قیاس نشود»، کلمه ۶ حرفی «لایقاس» مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از واژگان و اصطلاحاتی استفاده میشود که مفهوم بیهمتایی و عدم امکان مقایسه را به خوبی انتقال دهند.
به فارسی
معادلهای دقیق و سره فارسی برای این اصطلاح، کلماتی هستند که برابری یا شباهت را نفی میکنند و به بیهمتا بودن اشاره دارند.
نماد چیست
این عبارت از نظر مفهومی نماد و مظهر چیزی است که در بالاترین درجه از ارزش، کیفیت یا قدسیت قرار دارد، به گونهای که هیچ متر و معیاری برای سنجش آن در عالم مادی وجود ندارد و مقایسه کردن آن با چیزهای دیگر اساساً باطل است.
جمعبندی و توضیح کامل لایقاس
اصطلاح «لایقاس» در واقع یک واژه اصیل و مستقل فارسی نیست، بلکه یک ترکیب و جمله فعلیه عربی (لا + یُقاس) به معنی «قیاس نمیشود» است که به واسطه ورود به متون کهن، ضربالمثلها و احادیث اسلامی، جایگاه خاصی در ادبیات و فرهنگ لغات فارسی پیدا کرده است. این عبارت زمانی به کار میرود که گوینده قصد دارد برتری مطلق و بینظیر بودن یک موضوع، مقام یا صفت را نشان دهد؛ به طوری که آن امر فراتر از هرگونه سنجش و معیارهای رایج بشری قرار گیرد.
در ریشهیابی تاریخ این عبارت، ردپای آن در تفاسیر و احادیث مشهوری مانند «نَحنُ أهلَ البَيتِ لا يُقاسُ بِنا أحَدٌ» دیده میشود که به جایگاه بیمانند اهل بیت اشاره دارد. همچنین در لغتنامههای معتبری چون دهخدا، به کاربرد آن در تمثیلهای تاریخی و قرآنی (مانند ماجرای فرشتگان عذاب) اشاره شده است. این واژه ۶ حرفی در حل جدولهای متقاطع کلمات نیز کاربرد دارد و نمادی از سنجشناپذیری و عظمت است.