یعنی چه
این واژه ترکیبی عربی است که به معنای «پدرِ نوع بشر» یا «منشأ انسانها» به کار میرود. در ادبیات، تاریخ و متون اسلامی، این کلمه کنایه و لقبی مذهبی برای حضرت آدم (ع) است؛ چرا که بر اساس باور ادیان ابراهیمی، او اولین انسان آفریده شده و پدر تمام نسل بشر به شمار میرود. همچنین در تاریخ اسلام، این عبارت کنیه برخی دانشمندان بزرگ مانند سیبویه (نحوی نامدار ایرانی) نیز بوده است.
تلفظ
این کلمه به صورت فتح همزه (اَ)، ضم ب (بو)، فتح باء دوم (بَ) و فتح شین (شَ) تلفظ میشود: [اَ بُو بَ شَ ر]
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این لقب از اصطلاحاتی که به ریشه و منشأ انسان اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و یک ترکیب اضافی (کنیه احترامآمیز) متشکل از «أبو» به معنی پدر یا صاحب و «البشر» به معنی انسان است.
به فارسی
در زبان فارسی معادلهای دقیق و ادبی آن شامل «پدرِ بشر»، «پدر انسانها» و شکل دگرگونشدهٔ آن یعنی «بوالبشر» است که در اشعار کلاسیک کاربرد زیادی دارد.
در قرآن
خود واژهٔ ترکیبی «ابوبشر» یا «ابوالبشر» به صورت لفظ مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است؛ اما مفهوم و مصداق آن، یعنی آفرینش حضرت آدم به عنوان نخستین انسان و خلیفهٔ خدا روی زمین، در آیات متعددی از جمله آیه ۳۰ سوره بقره به تفصیل بیان شده و این لقب بعدها در احادیث و تفاسیر اسلامی به ایشان داده شده است.
جمعبندی و توضیح کامل ابوبشر
واژه «ابوبشر» که در متون و لغتنامهها بیشتر به صورت «ابوالبشر» یا «بوالبشر» شناخته میشود، یک ترکیب عربی وارد شده به زبان فارسی است. معنای تحتاللفظی آن «پدرِ انسانها» است و در فرهنگ، ادبیات و سنتهای دینی ادیان ابراهیمی، به عنوان لقب و کنایه از حضرت آدم (ع) به کار میرود؛ چرا که او نخستین انسان و سرسلسلهٔ نسل بشر شناخته میشود.
این واژه علاوه بر کاربرد مذهبی و نمادین خود برای اشاره به آغاز آفرینش، هبوط و توبه انسان، در تاریخ اسلام به عنوان کنیهٔ برخی شخصیتهای علمی برجسته نیز استفاده شده است که مشهورترین آنها «سیبویه»، دانشمند و نحوی بزرگ ایرانی است. در بخش معادلهای زبانی، این کلمه در زبان انگلیسی با عباراتی همچون Father of mankind توصیف میشود.
اگرچه این ترکیب به طور مستقیم و کلمه به کلمه در متن قرآن مجید ذکر نشده، اما ریشه تفسیری و معنایی آن کاملاً منطبق بر آیات قرآنی مربوط به خلقت انسان نخستین است. در بازیها و سرگرمیهای کلمات مانند جدول کلمات متقاطع، این واژه دقیقاً یک پاسخ ۶ حرفی برای راهنمای «پدر بشر» یا «لقب حضرت آدم» محسوب میشود.