یعنی چه
این عبارت کنایهای است از شدت گرمای آفتاب در زمان پیش از ظهر؛ هنگامی که تابش خورشید زمین را چنان داغ میکند که بچهشترها از شدت حرارت ریگها، توان ایستادن ندارند و پاهایشان میسوزد.
تلفظ
این ترکیب به صورت «تَرْمَضُ الْفِصَال» (یا تَرْمِضُ) تلفظ میشود. واژه ترمض از ریشه رمض به معنی سوختن از گرما و الفصال جمع فصیل به معنی بچهشترِ از شیر گرفته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «اوج گرمای چاشتگاه» یا «زمانی که پای بچهشترها از گرما میسوزد»، عبارت ده حرفی «ترمض الفصال» مد نظر است.
به فارسی
این اصطلاح برگردان تککلمهای در فارسی ندارد، اما میتوان آن را به عباراتی چون «هنگام سوزان شدن شنها»، «اوج گرمای چاشتگاه» یا «شدت گرمای روز» ترجمه کرد.
در قرآن
ترکیب «ترمض الفصال» به طور مستقیم در قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، ریشه لغوی بخش اول آن یعنی «ر-م-ض» که به معنای شدت حرارت است، در نام ماه مبارک «رمضان» (آیه ۱۸۵ سوره بقره) به کار رفته است.
نماد چیست
این عبارت در فرهنگ اسلامی نماد رسیدن روز به بالاترین میزان حرارت خود و همچنین کنایه از وقت فضیلت و آزمون بندگی در نماز چاشت (صلاة الأوابین) است که فرد در میان گرما به عبادت میایستد.
جمعبندی و توضیح کامل ترمض الفصال
عبارت «ترمض الفصال» یک ترکیب کنایهای فصیح در زبان عربی است که به دلیل کاربرد در احادیث نبوی، به متون فقهی، لغوی و تفسیرهای دینی زبان فارسی نیز راه یافته است. این اصطلاح برخاسته از بستر جغرافیای بیابانی است و تصویری ملموس از اوایل ظهر و چاشتگاه را ارائه میدهد؛ زمانی که تابش مستقیم آفتاب، زمین و ریگها را به شدت داغ میکند، به طوری که سم و پای حساس بچهشترها (فصال) تحمل این حرارت را نداشته و میسوزد.
در کاربرد و اصطلاح مذهبی، این تعبیر به عنوان معیاری برای تعیین دقیق بهترین زمان جهت اقامه نماز ضحی یا همان «صلاة الأوابین» شناخته میشود. پیامبر گرامی اسلام (ص) با استفاده از این تمثیل دقیق، به پیروان خود یادآور شدند که برترین زمان برای نیایش و رازونیاز در دل روز، ساعتی است که طبیعت به نهایت سختی و گرمای خود میرسد و بندگان حقیقی، راحتی را رها کرده و به طاعت میپردازند.
در مجموع، این اصطلاح نمونهای ارزشمند از پیوند عناصر طبیعی و اقلیمی با مفاهیم عبادی است که مفهوم زمانسنجی سنتی را در قالب ادبیاتی نمادین و ماندگار به نمایش میگذارد.