یعنی چه
به کسی که همزمان دارای قدرت درک سریع و استعداد ذهنی بالا (باهوش) و همچنین قوهٔ سنجش، تدبیر و تفکیک نیک و بد (عاقل) است، باهوش و عاقل میگویند. چنین فردی هم در پردازش اطلاعات سریع عمل میکند و هم در رفتارهایش پختگی و حکمت دیده میشود. این کلمه یک واژه معمولی و کلاسیک فارسی است و معنای بیگانه یا فضای مجازی خاصی ندارد.
تلفظ
ترکیب دو واژهٔ «باهوش» با تلفظ [bā-hūš] و «عاقل» با تلفظ ['āqil] که با واو عطف به یکدیگر متصل شدهاند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «باهوش و عاقل» دقیقاً ۱۰ حرف دارد و بسته به تعداد خانهها میتواند به عنوان پاسخ یا راهنما قرار گیرد.
به انگلیسی
برای رساندن مفهوم ترکیب هوش و خرد در انگلیسی، از صفتهای متناسب با ذکاوت در کنار صفات مرتبط با منطق و حکمت استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی، کلمه ذکی یا لبیب برای بخش هوش و ذکاوت، و کلمه عاقل برای بخش خردمندی و سنجیدگی به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل باهوش و عاقل
عبارت «باهوش و عاقل» از دو جزء با ریشههای متفاوت تشکیل شده است. واژهٔ «باهوش» یک صفت مرکب فارسی است که از پیشوند «با» و واژه پهلوی «هوش» (به معنی درک و آگاهی) ساخته شده است. در مقابل، واژهٔ «عاقل» ریشه در زبان عربی دارد و اسم فاعل از ثلاثی مجرد «ع-ق-ل» به معنی بستن و مهار کردن است که مجازاً به مهارکننده نفس و جهل اطلاق میشود.
در کاربردهای قرآنی، صفت صریح «عاقل» یا واژه فارسی «باهوش» به صورت مستقیم نیامدهاند، اما ریشه «عقل» به صورت فعل (مانند افلا تعقلون) ۴۹ بار برای دعوت به اندیشیدن تکرار شده است. همچنین برای توصیف انسانهای تیزبین و باخرد از تعابیری همچون «لأولی النهی» و «أولی الألباب» استفاده شده که نشاندهنده اهمیت این ویژگی در متون کهن است.
در فرهنگ عامه و نمادشناسی حیات وحش، این دو ویژگی معمولاً با حیواناتی نظیر دلفین و کلاغ (برای هوش و حل مسئله) و جغد (برای حکمت و عقلانیت) نمایش داده میشوند. در اساطیر باستان نیز الهه آتنا به عنوان مظهر همزمان دانش، هوش و تفکر منطقی شناخته میشود که به خوبی تجسمبخش مفهوم ترکیبی این دو واژه است.