یعنی چه
گوساله سامری به بت یا مجسمهای از جنس طلا اشاره دارد که شخص سامری (از افراد قوم بنیاسرائیل) در دوران غیبت چهلروزه حضرت موسی (ع) در کوه طور ساخت. این مجسمه به گونهای طراحی شده بود که با وزش باد، صدایی شبیه به صدای گاو (خُوار) از آن خارج میشد و سامری با این ترفند مردم را به پرستش آن دعوت کرد.
تلفظ
عبارت «گوساله سامری» به صورت [گُو سـا لِ یِ سـا مِ ری] تلفظ میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این مفهوم تاریخی و دینی از عبارات ذکر شده استفاده میشود.
به فارسی
معادلها و ترکیبات هممعنی فارسی آن شامل «گوسالهٔ زرین»، «بتِ طلایی» و «مظهر گمراهی» است که واژه گوساله در اصل از ریشه فارسی (گو + ساله به معنی گاو یکساله) ترکیب شده است.
در قرآن
این ماجرا با جزئیات دقیق در سوره طه (آیات ۸۵ تا ۹۸) آمده است که در آن خداوند به حضرت موسی (ع) خبر میدهد قومش توسط سامری گمراه شدهاند. همچنین در سوره اعراف (آیه ۱۴۸) و سوره بقره (آیه ۵۱) به این فتنه و گوسالهپرستی اشاره شده است. برخلاف تورات که این کار را به اشتباه به هارون نسبت میدهد، قرآن کریم ساحت حضرت هارون (ع) را مبرّا دانسته و سامری را عامل اصلی معرفی میکند.
نماد چیست
در فرهنگ، ادبیات و عرفان، گوساله سامری نماد فتنه، فریب جمعی، سحر و جادو، انحراف از توحید و ترجیح دادن مظاهر فریبنده مادی (طلا) بر حقیقت معنوی است. این واژه نشاندهنده چگونگی انحراف یک جامعه توسط رهبران فاسد و بدعتگذار است.
جمعبندی و توضیح کامل گوساله سامری
گوساله سامری یکی از عبرتآموزترین رویدادهای تاریخ بنیاسرائیل است که در قرآن کریم به عنوان مظهر شرک، فریب و انحراف عقیدتی شناخته میشود. این بت طلایی که با ظرافت و حیلهگری توسط شخصی به نام سامری ساخته شده بود، توانست جامعهای را که تازه از بند فرعون رسته بود، مجدداً به ورطه بتپرستی و مادیگرایی بکشاند.
این داستان در ادبیات فارسی نیز بازتاب گستردهای داشته و شاعران بزرگی مانند حافظ، از تقابل میان «سحر سامری» و «معجزه ید بیضای موسی» برای نشان دادن پیروزی حتمی حقیقت بر باطل و حیلهگری استفاده کردهاند. گوساله سامری فراتر از یک واقعه تاریخی، به نمادی جاویدان از فتنههای فکری و ترجیح دادن ظواهر پوچ بر ارزشهای اصیل انسانی و توحیدی تبدیل شده است.