یعنی چه
قسیالقلب در لغت و اصطلاح به کسی گفته میشود که دلش از نرمش، ترحم، عاطفه و تأثر خالی شده باشد و در برابر دیدن رنج دیگران یا پذیرش سخن حق، هیچگونه انعطاف و تأثیرپذیری نشان ندهد.
مترادف
واژههای فوق همگی به مفهوم سنگدلی، خشونت رفتاری و عدم وجود عاطفه و ترحم در وجود یک شخص اشاره دارند.
متضاد
این کلمات نشاندهنده صفات انسانی همراه با شفقت، پاکدلی، مهربانی و تاثیرپذیری مثبت از رنج دیگران و حقیقت هستند.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت [قَ سِ یْ یُ لْ قَ لْ بْ] است. نکته املایی مهم این است که نوشتن آن با حرف «ص» به صورت «قصیالقلب» کاملاً غلط است؛ چرا که «قصی» به معنی دور افتاده است و ارتباطی با سختدلی ندارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «قسی القلب» با ۸ حرف به عنوان پاسخ کلماتی نظیر سنگدل یا بیرحم شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم قساوت قلب و بیرحمی از صفات فوق با توجه به لحن متن استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب خود ریشه عربی دارد و در فصاحت کلام عرب به همین صورت یا به شکل ترکیبهایی نظیر غلیظالقلب استعمال میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و دقیق فارسی برای این واژه ترکیبی، کلمات «سنگدل» و «سختدل» هستند که به خوبی نفوذناپذیری احساسات را آشکار میکنند.
در قرآن
ریشه این واژه (ق س و) همراه با کلمه قلب، ۷ مرتبه در قرآن کریم به کار رفته است. قرآن دلهای نفوذناپذیر در برابر حق را به سنگ تشبیه کرده است؛ مانند آیه ۷۴ سوره بقره: «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِکَ فَهِیَ کَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً...» (سپس دلهای شما بعد از آن سخت شد، پس همانند سنگ گردید یا سختتر از آن...) و آیه ۲۲ سوره زمر: «...فَوَیْلٌ لِلْقاسِیَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِکْرِ اللَّهِ...» (وای بر آنان که قلبهایی سخت و نفوذناپذیر در برابر ذکر خدا دارند).
نماد چیست
در ادبیات، متون دینی و فرهنگ عامه، «سنگ» نماد اصلی قساوت و سختی دل است. همانطور که آب و نور در سنگ سخت نفوذ نمیکند، هدایت، رحمت و عاطفه نیز در قلب قسی بیتأثیر است. در مقابل، باران و آب نماد دلهای نرم و پذیرا هستند.
جمعبندی و توضیح کامل قسی القلب
واژه قسیالقلب یک ترکیب وصفی عربی است که وارد زبان فارسی شده و برای توصیف افرادی به کار میرود که عواطف انسانی، ترحم و شفقت در آنها فروکش کرده است. این واژه از ریشه «قسوة» به معنای سختی و نفوذناپذیری گرفته شده و اشاره به دلی دارد که مانند صخرهای سخت، هیچ پند، اندوه یا عاطفهای در آن رسوخ نمیکند.
در فرهنگ اسلامی و قرآنی، قساوت قلب به عنوان یکی از خطرناکترین حالات روحی انسان معرفی شده است؛ حالتی که بر اثر مداومت بر گناه یا دوری از معنویت ایجاد میشود و شخص را در برابر پذیرش حق و کلام الهی نفوذناپذیر میسازد. در ادبیات فارسی نیز معادلهای رسایی همچون سنگدل و تیرهدل برای آن وضع شده که به زیبایی پایداری بیرحمی را در وجود چنین افرادی تصویر میکشد.