یعنی چه
تنوین ترنم یک اصطلاح تخصصی در عروض و قافیه زبان عربی است. این تنوین بر خلاف تنوینهای معمولی، نشانه اسم یا نکره نیست، بلکه به آخر ابیات و مصاریعی که به حروف مد (الف، واو، یاء) ختم میشوند ملحق میشود تا کشش صدا و آواز را در انتهای شعر (هنگام خواندن بدون آهنگ) قطع و تنظیم کند.
تلفظ
این ترکیب به صورتِ «تَنْوینِ تَرَنُّم» (tanvin-e tarannom) تلفظ میشود.
به انگلیسی
در متون تخصصی زبانشناسی و ادبیات عرب به زبان انگلیسی، از این اصطلاحات استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی معادل تککلمهای دقیقی برای آن وجود ندارد و از ترکیبهای توصیفی مانند «تنوین عروضی» یا «تنوین قطع آهنگ» استفاده میشود.
در قرآن
اصطلاح و کارکرد «تنوین ترنم» کاملاً مختص به صنعت شعر، قوافی و عروض سنتی عرب (مانند زبان قبایل بنیتمیم و قیس) است. بنابراین، این نوع تنوین در کلام قرآنی و نثر فصیح به کار نرفته است.
نماد چیست
در رسمالخطهای قدیمی یا متون عروضی تخصصی، این تنوین نماد ظاهری متمایزی مانند تنوینهای معمولی (ً ٍ ٌ) ندارد، بلکه معمولاً به صورت خود حرف «ن» ساکن در آخر کلمه نوشته میشود؛ مانند تبدیل قافیه «العتابا» به «العتابَنْ».
جمعبندی و توضیح کامل تنوین ترنم
«تنوین ترنم» یک اصطلاح کاملاً تخصصی در دانش عروض و قافیه زبان عربی است و به عنوان یک واژه عمومی در زبان فارسی کاربردی ندارد. این تنوین بر خلاف تنوینهای رایج در زبان عربی (مانند تنوین تمکین یا تنکیر) که نشانه اسم هستند، یک ابزار آوایی و موسیقایی در شعر محسوب میشود.
بر اساس نظر زبانشناسان بزرگی چون سیبویه، قبایل عرب مانند بنیتمیم این تنوین را به جای حروف مد (الف، واو، یاء) در پایان مصراعها میآوردند تا کشش صدا و ترنم آواز را در انتهای بیت قطع کنند. این پدیده منحصر به شعر جاهلی و کلاسیک عرب بوده و در متن قرآن کریم یا نثر به کار نرفته است.
در ساختار جدول و واژهگزینی، این عبارت دقیقاً از ۹ حرف تشکیل شده است و شناسایی آن نیازمند آشنایی با علوم بلاغی، ادبیات عرب و اصطلاحات تخصصی قافیه است.