یعنی چه
حکم صبر به معنای دستور، حکم شرعی یا اخلاقی دربارهٔ شکیبایی است. این ترکیب به وضعیت تشریعی و وجوب، حرمت یا استحباب صبر در موقعیتهای مختلف اشاره دارد؛ به این معنا که صبر در برابر مصیبت واجب، در برابر ظلم حرام، و در برابر مکروهات مستحب است. همچنین به معنای تسلیم بودن در برابر قضا و فرمان الهی به کار میرود.
تلفظ
این عبارت ترکیبی بصورت مضاف و مضافالیه خوانده میشود: حُکْم (با ضمه ح و سکون ک) + ِ (کسره اضافه) + صَبْر (با فتحه ص و سکون ب و ر).
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این ترکیب فقهی و اخلاقی از عباراتی نظیر Rule of patience یا Commandment of endurance و برای خودِ واژه صبر از patience یا perseverance استفاده میشود.
به عربی
این واژه در زبان عربی نیز عیناً به صورت حُکْمُ الصَّبْر استعمال میشود که از دو ریشه «ح ک م» (استواری و منع برای اصلاح) و «ص ب ر» (حبس نفس) گرفته شده است.
به فارسی
معادلهای فارسی و روان این ترکیب شامل «دستور به شکیبایی»، «فرمان بردباری»، «حکم استقامت» و «الزام به خودنگهداری و تقوای نفس» است.
در قرآن
عین ترکیب مضاف و مضافالیه «حکم صبر» در قرآن نیامده است، اما مفلوک آن در آیاتی مانند آیه ۴۸ سوره طور و آیه ۲۴ سوره انسان به صورت «وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ» (و در برابر حکم پروردگارت صبر کن) تجلی یافته است که به معنای پایداری در طاعت، ترک گناه و تحمل سختیها در مسیر رسالت است.
جمعبندی و توضیح کامل حکم صبر
عبارت «حکم صبر» در متون لغوی، فقهی و اخلاقی به عنوان یک مدخل مستقل کمتر دیده میشود و بیشتر یک ترکیب تفسیری و اصطلاحی است. این عبارت از یک سو به رتبه و حکم شرعی صبر در شرایط مختلف اشاره دارد (چرا که صبر همیشه واجب نیست و گاهی مانند صبر در برابر ظلم، حرام است) و از سوی دیگر بیانگر فرمان الهی به بندگان برای پایداری، بردباری و مهار نفس در مواجهه با سختیها و آزمونهای زندگی است.
در فرهنگ اسلامی و قرآنی، مفهوم صبر جایگاه بسیار والایی دارد و در احادیث به منزلهٔ «سر برای بدن» در پیکرهٔ ایمان توصیف شده است. این اصطلاح با آیاتی نظیر «واصبر لحکم ربک» پیوند دارد که در آن پروردگار پیامبر و مؤمنان را به استقامت در راه اجرای قوانین الهی و تسلیم در برابر قضا و قدر تسبیح و فرمان میدهد.