یعنی چه
آبدزدکها گروهی از حشرات راستبال و همهچیزخوار هستند که با پاهای جلویی قدرتمند و بیلچهمانند خود در زیر خاک دالان حفر میکنند. این جانوران با جویدن ریشه و طوقه گیاهان باعث خشک شدن آنها میشوند. همچنین در معنای قدیمی و منسوخ، این واژه به ابزاری لولهای شکل مانند سرنگ یا پیستون آبپاش برای مکش و پرتاب مایعات اشاره داشته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با الف ممدوح در ابتدا به صورت «آبْدُزْدَکْ» است که در حالت جمع با اضافه شدن علامت جمع فارسی به صورت «آبْدُزْدَکْ ها» خوانده میشود. صورت مکتوب «ابدزدک ها» یک غلط املایی عامیانه و گفتاری است.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، برای راهنمای حشره آفت مزارع یا حشره کرتبر، کلمه «ابدزدک ها» با ۸ حرف یا واژههای جایگزین مانند زمینسنبه، خاکسنبه و جویبرک به کار میرود.
به انگلیسی
معادل رایج زیستشناسی این حشره در زبان انگلیسی Mole cricket است که به دلیل شباهت ظاهری و رفتار حفاری آن به موش کور (Mole) نامگذاری شده است. برای معنای قدیمی ابزار مکانیکی مایعات از واژه Syringe یا Squirt استفاده میشود.
به فارسی
در زبان و گویشهای مختلف فارسی، برای نامیدن این حشره از واژگان اصیل دیگری همچون زمینسنب، زمینسنبه، خاکسنبه، جویبرک، گندبرک و تورتورک استفاده میشود. همچنین در کاربرد ابزاری قدیمی، مترادف آن واژه «آبانداز» یا «سرنگ» است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه، ادبیات کشاورزی و تمثیلهای فارسی، آبدزدک به عنوان نمادی از «خرابکاری پنهان» و «آفت مخفی» شناخته میشود؛ چرا که بدون دیده شدن در روی خاک، از زیر زمین ریشهها را نابود میکند و با سوراخ کردن کرتها باعث فرار و هدر رفتن پنهانی آب مزارع میشود.
جمعبندی و توضیح کامل ابدزدک ها
واژه آبدزدکها (که در جستجوهای عامیانه به صورت ابدزدک ها نیز نوشته میشود) در اصل یک ترکیب واژگانی اصیل فارسی متشکل از «آب + دزد + ک (نشانه تصغیر یا نسبت)» است. وجه تسمیه این نامگذاری به رفتار زیستی این حشره بازمیگردد؛ این جانور با حفر دالانهای متعدد در زمینهای کشاورزی و شالیزارها، کرتها را سوراخ کرده و باعث فرار و گم شدن آب میشود، گویی که آب را میدزدد.
این حشره به دلیل ساختار پاهای جلویی خود که شبیه به بیلچه است، توانایی بالایی در نقب زدن دارد و از آفتهای مهم کشاورزی به شمار میرود که ریشه و طوقه گیاهان را از بین میبرد. از سوی دیگر، در متون کهن فارسی این واژه به یک ابزار مکانیکی لولهای شکل (مشابه سرنگهای امروزی) اطلاق میشد که برای مکش یا پاشش آب استفاده میگردید که وجه تسمیه آن نیز دزدیدن و مکیدن مایع به درون خود بوده است.
این کلمه در متون قرآنی کاربردی ندارد و کاملاً یک واژه اصیل فارسی است. در لغتنامههای معتبری چون معین و عمید، مترادفهای محلی گوناگونی مانند زمینسنبه و جویبرک برای آن ذکر شده که همگی نشاندهنده تمرکز بومیان بر رفتار خاکورزی و تخریب کرتهای آبی توسط این حشره است.