یعنی چه
«با هیبت» (یا باهیبت) صفتی است برای توصیف فرد، پدیده یا چیزی که به دلیل داشتن عظمت، شوکت و وقار بالا، در دل بیننده نوعی حس احترام عمیق مخلوط با دلهره یا بیم (مهابت) به وجود میآورد. این واژه برای توصیف پادشاهان، پهلوانان، جلوههای عظیم طبیعت و قدرت الهی به کار میرود.
تلفظ
این ترکیب از پیشوند صفتساز «با» در فارسی و واژهٔ «هیبت» (از ریشهٔ عربی هـ ی ب) ساخته شده و به صورت ba-haybat تلفظ میشود.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، برای راهنمای «با هیبت» بسته به تعداد حروف، واژههایی چون با هیبت (۶ حرف)، باشکوه، مهیب یا بامهابت پذیرفته است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای متعددی برای رساندن این مفهوم وجود دارد که بسته به سیاق متن، بار معنایی عظمت یا دلهرهآوری را منتقل میکنند.
به عربی
ریشهٔ کلمه از زبان عربی است و عباراتی مانند مهیب یا ذو هیبة دقیقترین برگردانها برای اشاره به این صفت هستند.
به فارسی
معادلهای اصیل و مترادفهای فارسی این واژه شامل عباراتی چون باشکوه، باابهت، باصلابت، باوقار، گرانسنگ، شکوهمند و بامهابت است که همگی برتری شخصیتی یا ظاهری را میرسانند.
جمعبندی و توضیح کامل با هیبت
واژهٔ «با هیبت» ترکیبی از پیشوند فارسی «با» و واژهٔ عربی «هیبت» است که در فرهنگ لغات فارسی به معنای فرد یا پدیدهای با جلال، شوکت و عظمتِ اثرگذار تعریف میشود. این صفت صرفاً به معنای ترسناک بودن نیست، بلکه توصیفکنندهٔ حالتی است که در آن بزرگی و وقار موصوف، بهطور همزمان حس احترام عمیق و اندکی بیم یا دلهره را در دل مخاطب مینشاند؛ رویکردی که در ادبیات کلاسیک معمولاً برای پادشاهان عادل یا پهلوانان نامدار استفاده میشد.
در ریشهشناسی این واژه، تبار آن به ریشه «هـ ی ب» در عربی بازمیگردد که معنای پاس داشتن، بزرگ داشتن و ترس همراه با تعظیم را در خود دارد. اگرچه خودِ این ترکیبِ صفت مرکب در متن قرآن به صورت لفظی نیامده، اما مفاهیم معادل آن مانند «خشیت» و «جلال» به وفور در توصیف عظمت پروردگار دیده میشود. در فرهنگ عامه و نمادشناسی نیز موجوداتی مانند شیر یا پدیدههایی چون کوهستانهای صخرهای و بلند، مظهر و نماد بیرونی باهیبت بودن به شمار میروند.