یعنی چه
«تبری ابراهیم» به معنای بیزاری جستن، دوری گزیدن و اعلام قطع رابطهٔ عقیدتی و عملی حضرت ابراهیم (ع) از شرک، بتپرستان و سرپرست مشرکش (آزر) است. این واژه در بافتار دینی به عمل منسوب به این پیامبر در مواجهه با باطل اشاره دارد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این مدخل دقیقاً کلمه «تبری ابراهیم» است که از ۱۱ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و دینپژوهی، برای انتقال مفهوم برائت و تبرّی حضرت ابراهیم از تعابیری همچون disavowal (بیزاری/انکار) یا dissociation (جدایی/قطع رابطه) استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای روان فارسی این اصطلاح شامل «بیزاری ابراهیم»، «دوریگزینی ابراهیم از مشرکان» و «پیمانشکنی با بتپرستان» است. واژههای مترادف آن برائت، بیزاری، دوری، تجنب و کنارهگیری هستند، در حالی که متضاد آن «تولی» (دوستی و پذیرش ولایت) است.
در قرآن
این مفهوم به صراحت در قرآن آمده است؛ از جمله در آیه ۴ سوره ممتحنه که به الگوی بیزاری ابراهیم و همراهانش از قوم مشرک («إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ») اشاره میکند، و همچنین آیه ۱۱۴ سوره توبه که قطع رابطه و تبرّی او از آزر را پس از آشکار شدن دشمنی وی با خدا بیان میدارد («تبرّأ منه»).
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات دینی، «تبری ابراهیم» نماد بارز توحید ناب، مرزبندی قاطع میان حق و باطل، غیرت دینی و سازشناپذیری در برابر کفر و بت-پرستی است. این رفتار به عنوان یک «اسوه» (سرمشق) برای مؤمنان معرفی شده تا نشان دهد پیوند عقیدتی بر پیوندهای فامیلی مقدم است.
جمعبندی و توضیح کامل تبری ابراهیم
ترکیب «تبری ابراهیم» گرچه به عنوان یک مدخل اصطلاحی مستقل و ثابت در فرهنگهای لغت کلاسیک فارسی ثبت نشده است، اما معنای واژگانی و کاربردی کاملاً روشنی در ادبیات دینی و قرآنی دارد. این عبارت از دو جزء «تبرّی» (به معنی بیزاری و دوری جستن از باطل) و «ابراهیم» (نام پیامبر بزرگ الهی) تشکیل شده و به سیره عملی آن حضرت در مرزبندی با مشرکان اشاره میکند.
در فرهنگ اسلامی، این مفهوم تجلیبخش اصل برائت از دشمنان خداست. قرآن کریم در سورههای ممتحنه و توبه، اقدام حضرت ابراهیم (ع) در اعلام بیزاری از بتپرستان و قطع رابطه با آزر را به عنوان سرمشقی جاودان برای مؤمنان توصیف کرده است. این رفتار نشاندهنده اولویت پیوند عقیدتی و توحیدی بر هرگونه وابستگی خویشاوندی و قومی است.
در بازیهای فکری و جدول کلمات، این عبارت به عنوان یک ترکیب ۱۱ حرفی شناخته میشود که مفاهیمی همچون توحید ناب، شکستن بتها و سازشناپذیری در برابر انحراف را بازتاب میدهد. اصطلاح متضاد این مفهوم در کلام اسلامی، «تولی» یا همان دوستی با اولیای خداست که متمم تبرّی به شمار میرود.