یعنی چه
واژه متباین در لغت به معنی جدا شونده از یکدیگر، دور از هم و متمایز است. این کلمه برای توصیف دو یا چند چیز به کار میرود که با یکدیگر مغایرت دارند و غیرهمسان هستند. در منطق به دو مفهومی که هیچ مصداق مشترکی ندارند (مثل انسان و سنگ) و در ریاضیات به دو عددی که هیچ مقسومعلیه مشترکی جز عدد ۱ ندارند (مانند ۴ و ۹)، متباین میگویند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت مُتَبایِن (motabāyen) است که از ریشه عربی ب-ی-ن و در باب تفاعل ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژه متباین به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «جدا از هم»، «مغایر» یا «ناهمگون» به کار میرود و دقیقاً دارای ۶ حرف است.
به انگلیسی
برای مفاهیم عام، فلسفی و منطقی از واژههای Disparate و Divergent استفاده میشود و در علم حساب برای توصیف اعداد متباین، اصطلاح Coprime به کار میرود.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این واژه شامل کلماتی چون جدا، متمایز، مغایر، ناهمگون، گوناگون و دگرسان است.
نماد چیست
در علم منطق و مجموعههای ریاضی، نسبت تباین را با دو دایره کاملاً مجزا و بدون هیچگونه نقطه اشتراک یا تداخل (نمودار ون) نمایش میدهند. همچنین در مفاهیم بصری میتواند نمادی از دو خط یا مسیر واگرا باشد.
جمعبندی و توضیح کامل متباین
واژه متباین یک اصطلاح کلیدی و کاربردی است که ریشه در زبان عربی (باب تفاعل از ریشه ب-ی-ن) دارد و مفهوم اصلی آن جدایی، تمایز کامل و عدم اشتراک است. این کلمه در ادبیات عمومی به معنای دو امر کاملاً متفاوت و مغایر به کار میرود که هیچ سنخیتی با یکدیگر ندارند.
علاوه بر کاربرد عمومی، متباین در دو حوزه علمیِ منطق و ریاضیات جایگاه ویژهای دارد؛ در منطق نشاندهنده اصطلاحی است که دو مفهوم اصلاً مصداق مشترک ندارند و در ریاضیات (نظریه اعداد) به دو عددی اطلاق میشود که بزرگترین مقسومعلیه مشترک آنها یک باشد. در حقیقت، این واژه در هر زمینهای که وارد شود، پیامآور گسست، استقلال کامل و نبودِ همپوشانی است.