ملاحظه یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل ملاحظه

واژه ملاحظه از ریشه عربی «ل ح ظ» (لحظ) و بر وزن مصدر باب مفاعله ساخته شده است. معنای نخستین و ریشه‌ای آن، نگاه کردن با گوشه چشم و زیر نظر گرفتن دقیق چیزی است، اما با ورود به زبان فارسی، بارهای معنایی اخلاقی و رفتاری گسترده‌تری مانند مراعات حال دیگران، سنجش عواقب کارها و احتیاط در رفتار را به خود گرفته است.

در ادبیات اداری و مکاتبات رسمی، این کلمه جایگاه ویژه‌ای دارد؛ عباراتی نظیر «جهت ملاحظه» یا «به ملحوظ داشتن» نشان‌دهنده لزوم بررسی، آگاهی و رویت یک سند توسط مقام مسئول است. از سویی دیگر، در زبان روزمره صفت «ملاحظه‌کار» به فردی اطلاق می‌شود که پیش از هر اقدامی، تمام جوانب و پیامدهای آن را می‌سنجد.

بررسی منابع دینی نشان می‌دهد که خود این کلمه با این ساختار در متن قرآن کریم به کار نرفته است، هرچند ریشه‌ها و مفاهیم هم‌ارز آن در قالب بررسی، تفکر و دیدن بارها مورد تاکید قرار گرفته‌اند. متضادهای اصلی آن واژه‌هایی چون بی‌توجهی، غفلت و سهل‌انگاری هستند که نقطه مقابل سنجیدگی قلمداد می‌شوند.