یعنی چه
«بیفطرت» در اصطلاح و کاربرد عامیانه به فردی گفته میشود که ذات و اصالت انسانی خود را از دست داده یا از ابتدا فاقد سرشت پاک، اخلاقی و انسانی بوده است. این واژه معمولاً بار معنایی توهینآمیز و نکوهشباری دارد و به کسی اشاره میکند که رفتارهایش برخلاف وجدان طبیعی و انسانیت تلقی میشود.
تلفظ
این ترکیب از پیشوند نفی فارسی «بِی» (bey) و واژهٔ عربی «فِطرت» (fetrat) تشکیل شده است و به صورت یکجا «بِیفِطْرَت» تلفظ میشود.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «بدذات» یا «کسی که سرشت انسانی ندارد»، کلمه ۶ حرفی «بی فطرت» (بدون احتساب فاصله در جدول) یا معادلهای آن مانند بدذات بهکار میرود.
به انگلیسی
بسته به لحن متن و میزان شدت کلام، میتوان از معادلهایی همچون Mean-spirited برای بدذاتی یا Depraved برای دوری از انسانیت استفاده کرد.
به فارسی
در زبان فارسی واژههای مترادفی چون بدذات، بدسرشت، فرومایه، رذل و ناکس به عنوان معادلهای دقیق این کلمه شناخته میشوند. همچنین متضادهای آن شامل بافطرت، خوشفطرت، پاکسرشت، نیکنهاد و شریف است.
در قرآن
خود ترکیب «بیفطرت» به صورت مستقیم در قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، واژهٔ «فِطْرَت» یکبار در آیه ۳۰ سوره روم ($فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا$) به کار رفته است که به سرشت پاک و توحیدی الهی در نهاد انسانها اشاره دارد. از دیدگاه تکوینی قرآن، انسانها همگی با فطرت پاک آفریده میشوند و اصطلاح بیفطرت یک برداشت زبانی-اخلاقی در زبان عامیانه است.
جمعبندی و توضیح کامل بی فطرت
واژهٔ «بیفطرت» یک ترکیب پیشوندی ساخته شده از پیشوند نفی فارسی «بی» و واژهٔ عربی «فطرت» (از ریشه ف-ط-ر به معنی آفرینش اولیه و شکافتن) است. اگرچه این ترکیب به صورت مستقل و گسترده در فرهنگهای لغت کلاسیک و اصیل فارسی نظیر دهخدا و معین ثبت نشده و اصطلاح مرسومتر و ادبی آن «پستفطرت» است، اما در زبان عامیانه و معاصر کاربرد فراوانی دارد.
این کلمه در تمثیلها و ادبیات اخلاقی به عنوان نمادی از سقوط اخلاقی، دوری از وجدان و از بین رفتن حس همدلی طبیعی انسان شناخته میشود. در کاربردهای روزمره، این واژه بار منفی و توهینآمیز شدیدی دارد و برای نکوهش افرادی به کار میرود که رفتارهای بیرحمانه یا خلاف انسانیت از خود بروز میدهند.
از منظر مذهبی و قرآنی، اساساً خلقت هیچ انسانی بدون فطرت الهی نیست و همه با سرشتی پاک آفریده میشوند؛ بنابراین اصطلاح بیفطرت در واقع به مجاز اشاره به کسانی دارد که با رفتارها و گناهان خود، آن فطرت و وجدان اولیه و پاک الهی را آلوده کرده و از دست دادهاند.