معنی
این واژه از ترکیب حرف جر «بِـ»، اسم فاعل «ضائر» (زیانرسان) و ضمیر «هِ» (او) ساخته شده و به معنای چیزی است که به کسی آسیب یا ضرری نمیرساند.
یعنی چه
در عبارات ادبی و متون کهن، این اصطلاح برای نشان دادن بیاثر بودن تلاش دشمنان یا منکران برای ضربه زدن به مقام یا جایگاه یک شخص بزرگ به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با کسرِ «ب»، سکون یا امتداد «ضا»، همزهٔ مکسور «ئِ»، راء مکسور «رِ» و هاء مکسور «هِ» است.
در جدول
در جداول شرح در متن یا کلاسیک، در پاسخ به سؤالاتی که به شعر معروف فرزدق یا مفهوم زیانرسانی اشاره دارند، این کلمه به عنوان یک پاسخ ۶ حرفی کاربرد دارد.
به عربی
در زبان عربی معاصر و فصیح، برای رساندن این مفهوم بیشتر از تعابیری همچون «مضر به» یا ساختارهای فعلی مشتق از «ضرر» استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق روان فارسی این ترکیب ادبی شامل عباراتی چون «مایه آسیب او» یا «ضرررساننده به او» است که بار معنایی منفیِ بیاثر را خنثی میکند.
جمعبندی و توضیح کامل بضائره
واژهٔ «بِضائِرِهِ» یک ترکیب ادبی عربی متشکل از حرف جر، اسم فاعل و ضمیر متصل است. مشهورترین و کلیدیترین کاربرد این واژه در تاریخ ادبیات، در قصیدهٔ بلند و معروف فرزدق در مدح امام سجاد (ع) تجلی یافته است؛ آنجا که در پاسخ به تجاهل هشام بن عبدالملک میگوید: «وَلَیْسَ قَوْلُکَ مَنْ هَذَا بِضَائِرِهِ» (این سخن تو که میپرسی او کیست، هیچ گزند و زیانی به مقام او نمیرساند).
ریشهٔ این کلمه به «ض ی ر» یا «ض ر ر» بازمیگردد که مفهوم ضرر رساندن، آسیب زدن و گزند را در خود دارد. اگرچه خود این ترکیب خاص در متن قرآن کریم عیناً ذکر نشده، اما افعال و مشتقات همریشه با آن در آیات متعددی برای بیان بیاثر بودن حیلهٔ دشمنان بر مؤمنان به کار رفته است.
در برخی منابع یا جستوجوهای عامیانه، ممکن است این واژه به اشتباه با ریشههایی چون «بضع» (به معنی پاره و جزء) خلط شود، اما با توجه به شواهد مستند ادبی، اصالت این کلمه در معنای آسیبرسانی و ضرر کاملاً تایید شده است و در حل جداول کلمات متقاطع نیز به عنوان یک کلمهٔ ۶ حرفی شناخته میشود.