یعنی چه
جیره مقرر به معنی سهمیه، آذوقه یا مستمری ثابتی است که در بازههای زمانی معین (روزانه، ماهانه و...) به سربازان، کارمندان یا افراد تحت تکفل داده میشود؛ این ترکیب دلالت بر یک سهمیه قانونی، ثابت و از پیش تعیینشده دارد.
تلفظ
این ترکیب به صورت واو عطف یا اضافه خوانده میشود: جیرِهِ مُقَرَّر.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت بر اساس تعداد حروف خواستهشده میتواند خودِ «جیره مقرر» (۸ حرف) یا مترادفهای آن مانند سهمیه، مواجب و راتبه باشد.
به انگلیسی
در متون بینالمللی و اداری، برای اشاره به این مفهوم از واژگانی استفاده میشود که نشاندهنده یک سهمیه تخصیصیافته و قانونی است.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و متون دیوانی قدیمی، واژههایی نظیر خواربار، مرسوم، بیستگانی، جیره ثابته و سهم مقرر به عنوان برابرهای این اصطلاح به کار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل جیره مقرر
عبارت «جیره مقرر» یک ترکیب وصفی متشکل از یک جزء فارسی/عربیشده (جیره) و یک جزء عربی (مقرر) است. واژه جیره از ریشه «جری» به معنای روان و جاری شدن گرفته شده که در اصطلاح به مستمری جاری اطلاق میشود و مقرر از ریشه «قرر» به معنی ثابت و تعیینشده است. در مجموع این اصطلاح به معنای حداقل معیشت یا سهمیهای است که قانون یا سیستمی اداری برای افراد تحت پوشش خود تضمین میکند.
در کاربردهای روزمره و جملات اداری، این اصطلاح زمانی به کار میرود که بخواهیم بر روی «تغییرناپذیر بودن» و «نظم در پرداخت» یک سهمیه تأکید کنیم؛ برای مثال: «سربازان پادگان جیره مقرر خود را به صورت هفتگی دریافت کردند.» این عبارت بیشتر در بافتهای نظامی، تفکیک منابع در زمان بحران و یا ساختارهای اداری قدیمی کاربرد دارد.
از نظر مفهومی و نمادین، اگرچه این واژه نماد اسطورهای خاصی ندارد، اما در ادبیات دیوانی و متون کهن همواره نمادی از تأمین معاش پایه، عدالت در توزیع منابع محدود و حق قانونی افراد بوده است. در فرهنگ قرآنی نیز گرچه این ترکیب عینا نیامده، اما مفهوم آن در قالب عباراتی همچون «رزق معلوم» به معنای روزی مشخص و مقسوم تجلی یافته است.