یعنی چه
«الکفایه فی الطب» (به عربی: الكفاية في الطب) یک عنوان ترکیبی عربی و نام چند اثر مکتوب در تاریخ پزشکی دوره اسلامی است. این عبارت در لغت به معنای «بسندگی در پزشکی» یا «کتابی که برای یادگیری دانش طبابت کافی است» میباشد. در سنت کتابنویسی قدیم، دانشمندان برجستهای همچون ابنمندویه اصفهانی، حبیش تفلیسی و ابنرضوان مصری کتابهایی را با این عنوان یا عناوین مشابه نگاشتهاند که نشاندهنده جامعیت علمی اثر و بینیاز کردن دانشجو از سایر کتب بوده است.
تلفظ
این عبارت بر اساس قواعد زبان عربی به صورت «اَلْکِفایَةُ فِی الطِّبّ» (al-kifāyatu fiṭ-ṭibb) تلفظ میشود که در آن حرف «ط» در کلمه الطب به دلیل شمسی بودن، مشدد خوانده میشود.
در جدول
در کتب راهنمای حل جدول، این عبارت معمولاً به عنوان پاسخ پرسشهایی نظیر «کتاب پزشکی ابنمندویه اصفهانی» یا «اثری در طب قدیم از حبیش تفلیسی» مطرح میشود و تعداد حروف اصلی آن بدون احتساب فاصلهها، ۱۳ حرف است.
به انگلیسی
در ترجمه و نگارشهای بینالمللی، علاوه بر نویسهگردانی نام کتاب به صورت Al-Kifaya fi al-Tibb، از معادلهای مفهومی مانند Sufficiency in Medicine (بسندگی در پزشکی) یا Compendium of Medicine (جامعالاطراف پزشکی) استفاده میشود.
به عربی
این عبارت اصالتاً عربی است و کلمه «الکفایه» از ریشه (ک ف ی) به معنی بسندگی و «الطب» از ریشه (ط ب ب) به معنی درمان و علم پزشکی ترکیب شده است.
به فارسی
برگردان دقیق مفهومی این واژه به زبان فارسی «کفایت در علم پزشکی» یا «کتاب جامع طب» است که به یک اثر کامل علمی اشاره دارد که پزشک را از مراجعه به کتب دیگر بینیاز میکند.
جمعبندی و توضیح کامل الکفایه فی الطب
عبارت «الکفایه فی الطب» یک واژه یا اصطلاح ساده و روزمره نیست، بلکه یک عنوان ترکیبی عربی و نامی خاص برای کتابهای علمی در تاریخ تمدن و پزشکی اسلامی است. مفهوم تحتاللفظی این نام، «بسندگی در دانش پزشکی» است و نویسندگان بزرگ دنیای قدیم مانند ابنمندویه اصفهانی و حبیش تفلیسی با انتخاب این نام برای آثار خود، ادعا میکردند که محتوای کتابشان چنان جامع و کامل است که برای آموزش اصول و فروع طبابت کفایت میکند و دانشجو را از منابع دیگر بینیاز میسازد.
از منظر واژهشناسی، این ترکیب علمی از دو بخش اصلی تشکیل شده است؛ «الکفایه» که از ریشه عربی (ک ف ی) به معنای کافی بودن میآید و «الطب» که به دانش درمانگری اشاره دارد. اگرچه خود این ترکیب ساختگی در متن قرآن نیامده است، اما ریشههای آن به ویژه مفهوم کفایت و بینیازکنندگی بارها در متون دینی و مفاهیمی نظیر توکل به کار رفته است. در کتب تاریخی و مسابقات جدول، این عبارت به عنوان یکی از ذخایر مکتوب طب سنتی ایران و اسلام شناخته میشود.