یعنی چه
این واژه دارای دو وجه تسمیه است؛ وجه اول و دقیقتر آن یک اسم خاص تاریخی (مِرْنِپْتاح) متعلق به فرعون مصر باستان و جانشین رامسس دوم است که به عنوان «فرعون خروج» شناخته میشود. وجه دوم، خطای عامیانه در نگارش واژه عربی «مُنْفَتِح» به معنای باز شده، گشاده و پذیرا است.
تلفظ
در بافت تاریخی به صورت مِـنْـفِـتاح (Men-fe-tah) یا مِرْنِپْتاح تلفظ میشود. در صورت اشتباه با ریشه عربی فتح، تلفظ صحیح آن مُـنْـفَـتِـح (Mon-fa-teh) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای طراحانی است که نام فرعون غرقشده در دریا یا جانشین رامسس دوم را با تعداد حروف مشخص (۶ حرفی) طلب میکنند.
به عربی
در منابع عربی برای اشاره به این پادشاه از واژه منفتاح یا مرنبتاح استفاده میشود. همچنین واژه منفتح به عنوان صفت مشبهه از ریشه فتح به کار میرود.
به فارسی
معادل مستقیم فارسی این اسم خاص در کتابهای تاریخ، همان «مرنپتاح» است. اگر منظور واژه منفتح باشد، برگردان فارسی آن کلماتی چون گشوده، مفتوح، باز و پذیرا خواهد بود.
در قرآن
خود کلمه «منفتاح» در متن قرآن نیامده است، اما طبق نظر مورخان و مفسرانی چون موریس بوکای، او همان «فرعونی» است که در زمان دعوت حضرت موسی (ع) غرق شد و طبق آیه ۹۲ سوره یونس، جسدش برای عبرت آیندگان سالم باقی ماند. همچنین ریشه عربی آن (فتح) در آیاتی مانند الفتاح پرکاربرد است.
جمعبندی و توضیح کامل منفتاح
واژه منفتاح در درجه اول یک اصطلاح تاریخی و نام یکی از فراعنه مقتدر مصر باستان از دودمان نوزدهم (سیزدهمین پسر رامسس دوم) است. این شخصیت تاریخی در ادبیات مذهبی و تفسیری به عنوان «فرعون خروج» شناخته میشود؛ یعنی همان پادشاهی که در مقابل حضرت موسی (ع) طغیان کرد و سرانجام در دریا غرق شد و جسد مومیاییشدهاش امروزه مایه عبرت تاریخ است.
از سوی دیگر، در بافت لغوی و زبانی، این کلمه در بسیاری از مواقع یک غلط مصطلح یا خطای کتابتی از واژه عربی «مُنْفَتِح» تلقی میشود که از ریشه «ف-ت-ح» آمده و به معنای گشوده، باز، آزاد و روشنفکر است. بنابراین بسته به اینکه در یک متن تاریخی-قرآنی با آن مواجه شوید یا یک متن ادبی، معنای آن بین یک پادشاه باستانی و یک صفت به معنای گشایش تغییر میکند.