یعنی چه
دولتپرست صفت مرکب فاعلی است و دو معنای عمده دارد؛ در ادبیات کهن با توجه به معنای «دولت» (مال و بخت)، به فرد ثروتدوست، مادیگرا و شیفته مال و جاه اطلاق میشود. در کاربرد سیاسی و معاصر، به کسی میگویند که گرایش و وابستگی افراطی به قدرت، سلطنت و حاکمان وقت دارد و اصالت را به حکومت میدهد.
تلفظ
این واژه از دو جزء «دولت» (با فتح دال در تلفظ رایج یا ضم دال دُولَت) و «پرست» (بن مضارع از پرستیدن) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ دقیق این مشخصه خود کلمه «دولت پرست» است که ۸ حرف دارد.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، در مفاهیم مادیگرایانه از واژگان مربوط به ثروت و در بافت سیاسی از واژگان مربوط به اصالت دولت استفاده میشود.
به فارسی
مترادفهای این واژه در زبان فارسی شامل زرپرست، مالدوست، دنیاپرست، مادیگرا و منفعتپیشه (در معنای مادی) و حکومتگرا، دولتخواه افراطی و قدرتطلب (در معنای سیاسی) است. در مقابل، واژههایی چون حقپرست، خداپرست، وارسته و مردمگرا متضاد آن هستند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات، این مفهوم یادآور شخصیت «قارون» به عنوان مظهر ثروتپرستی است. همچنین در ابیات کهن گاهی «گل» به خاطر داشتن برگهای زردِ شبیه به سکه، نماد زرپرستی بوده است. در معنای مدرن، نماد ترجیح منافع حکومت بر اخلاق و مردم است و بار معنایی انتقادی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل دولت پرست
واژه «دولتپرست» یک ترکیب هیبرید زبانی از «دولت» (ریشه عربی به معنی گردش بخت، ثروت یا حکومت) و «پرست» (ریشه فارسی میانه از فعل پرستیدن) است. نگاهی به سیر تحول این واژه نشان میدهد که در متون کلاسیک و کهن فارسی، بیشتر جنبه مادی و دنیوی آن مد نظر بوده است؛ چرا که کلمه دولت با مال، ثروت، اقبال و جاه قرابت داشته و فرد دولتپرست، بنده سیم و زر و مادیات شناخته میشده است.
در بافت معاصر و تحلیلهای سیاسی، این واژه تغییر رویه داده و بیشتر به عنوان یک صفت با بار معنایی منفی برای توصیف افرادی به کار میرود که شیفته و دلبسته قدرت حاکمه هستند. این افراد منافع حکومت و اقتدار سیاسی را بر مصالح عمومی یا اصول اخلاقی ترجیح میدهند. اگرچه این ترکیب به طور مستقیم در قرآن نیامده، اما ریشه مفاهیم آن در نکوهش دنیاپرستی و انحصار ثروت مشهود است.