یعنی چه
ترکیبی از دو واژهٔ «درد» (رنج و اندوه) و «دریغ» (افسوس و حسرت) است که در مجموع برای بیان غم و ناامیدی شدید از جبران گذشته یا فوت یک فرصت یا شخص به کار میرود.
تلفظ
این عبارت به صورت روان و با ضمهٔ عطف میان دو کلمه تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «درد و دریغ» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «آه و افسوس شدید» یا «حسرت عمیق» کاربرد دارد و دقیقاً دارای ۸ حرف است.
به انگلیسی
برای معادلسازی این حس عمیق در زبان انگلیسی از ترکیب مفاهیم رنج و تأسف استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی تعابیری که ترکیبِ رنج قلبی و پشیمانی بر گذشته را رسانند، به عنوان معادل دقیق به کار میروند.
به فارسی
مترادفهای اصیل این واژه شامل عباراتی چون واهنگ، واحسرتا، هیهات، رنج و مضایقه، و پشیمانی عمیق هستند.
جمعبندی و توضیح کامل درد و دریغ
عبارت ترکیبی و کنایهای «درد و دریغ» از واژگان اصیل و ریشهدار شعر و ادب فارسی است. این اصطلاح از ترکیب دو کلمهٔ پهلوی و کهن «درد» (به معنی رنج روحی و جسمی) و «دریغ» (به معنی افسوس خوردن و مضایقه) پدید آمده و نمایانگر بالاترین حد از اندوه قلبی و ندامت است.
در ادبیات سنتی و آثار شاعران بزرگی چون اسدی طوسی، این عبارت معمولاً به عنوان نمادی از «پاییز عمر»، «فرصتهای سوخته» و «بیوفایی دنیا» تصویر میشود. شاعران برای تجسم این حالت، آن را با نمادهایی چون دودِ آه، اشک بارانگونه و دست بر دست سودن همراه میکنند.
اگرچه این ترکیب فارسی به طور مستقیم در قرآن کریم نیامده است، اما مفاهیم عمیق معادل آن در آیات مربوط به قیامت و پشیمانی گناهکاران، با تعابیری همچون «یا حسرتا» و «هیهات» به زیبایی به تصویر کشیده شده است که نشاندهندهٔ همان عمقِ ناامیدی و رنجِ جبرانناپذیر است.