یعنی چه
این اصطلاح تخصصی عمدتاً در زیستشناسی، ژنتیک و گیاهشناسی به کار میرود و به فرآیندی اشاره دارد که در آن تولیدمثل یا جفتگیری در یک جامعه بسته، میان خویشاوندان نزدیک (درونآمیزی) یا در یک جاندار هرمافرودیت از طریق اندامهای زایشی خودش (خودلقاحی) انجام میشود.
تلفظ
این واژه از دو بخش «خویش» (به سکون شین) و «آمیزی» تشکیل شده است.
در جدول
پاسخ ۹ حرفی برای واژه خویش آمیزی در جدولهای کلمات متقاطع است. واژههای جایگزین رایج دیگر شامل خودآمیزی و درونآمیزی هستند.
به انگلیسی
بسته به بستر تخصصی، در ژنتیک جانوری و انسانی از واژه Inbreeding و در گیاهشناسی از واژههای Selfing یا Autogamy استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای جنبههای زیستی از التزاوج الداخلي و برای جنبههای اجتماعی و فامیلی از زواج الأقارب استفاده میگردد.
به فارسی
این واژه ترکیبی سره از «خویش» (پارسی میانه: xwēš به معنی خود یا بستگان) و «آمیزی» (حاصل مصدر آمیختن از پارسی میانه: āmēzišn به معنی جفت شدن یا مخلوط کردن) است. متضاد آن در فارسی بیگانهآمیزی، دگرآمیزی یا برونآمیزی نام دارد. از همخانوادههای آن میتوان به خویشاوند، آمیزش و همآمیزی اشاره کرد.
در قرآن
اصطلاح علمی و زیستشناختی «خویشآمیزی» در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، در آیه ۲۳ سوره نساء احکام مربوط به محارم تبیین شده و ازدواج با خویشاوندان بسیار نزدیک ممنوع اعلام گردیده است که از نظر علمی با پیشگیری از آثار منفی درونآمیزی شدید قرابت دارد.
نماد چیست
این واژه نماد اسطورهای خاصی ندارد، اما در شجرهنامهها و رسمهای ژنتیکی، خویشآمیزی یا جفتگیری با خویشاوندان نزدیک را با دو خط افقی موازی نشان میدهند. در مفهوم استعاری و اجتماعی نیز نمادی از بستهبودن چرخه اندیشه و درونماندگی است.
جمعبندی و توضیح کامل خویش آمیزی
واژه خویشآمیزی یک اصطلاح تخصصی و واژهای سره در زبان فارسی است که اصطلاحاً فرآیند جفتگیری یا لقاح میان جانداران با قرابت ژنتیکی بسیار نزدیک را توصیف میکند. این مفهوم در زیستشناسی جانوری تحت عنوان درونآمیزی و در گیاهشناسی به صورت خودباروری یا خودلقاحی بررسی میشود که اثر اصلی آن افزایش خلوص ژنتیکی و تشابه نسلها است.
از دیدگاه ریشهشناسی، این کلمه از دو جزو اصیل پیشازاسلام یعنی خویش و آمیختن پدید آمده است. اگرچه این ترکیب مستقیماً در متون کهن ادبی یا مذهبی مانند قرآن ثبت نشده، اما مصادیق طبیعی آن در گیاهان و جانوران و همچنین پیامدهای بهداشتی و فقهی آن در قالب ممنوعیت ازدواج با محارم همواره مورد توجه دانشمندان و فقیهان بوده است.
در جداول کلمات متقاطع و کاربردهای املایی، خویشآمیزی کلمهای ۹ حرفی است که مفاهیم متضادی همچون برونآمیزی و دگرگشنی را در مقابل خود دارد. در نمودارهای علمی و شجرهنامههای ژنتیکی نیز این پدیده را با دو خط موازی پیوند میان والدین مشخص میکنند که نشاندهنده همخونی یا قرابت نزدیک است.