یعنی چه
واژهٔ مُتَقَلِّص اسم فاعل از باب تفعل (ریشه ق ل ص) است و به هر چیز، جسم یا عضلهای که دچار انقباض، گرفتگی یا کاهش حجم و طول شده باشد، اطلاق میشود. این کلمه واژهای کلاسیک و ادبی است که در متون علمی قدیم و متون ادبی به کار رفته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت مُتَقَلِّص (mu-ta-qal-lis) با تشدید روی حرف لام و کسرهٔ آن است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، کلمهٔ متقلص به عنوان راهنما آورده میشود و پاسخ آن معمولاً واژههایی چون منقبض یا جمعشده است. خودِ کلمهٔ متقلص دارای ۵ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به متن و کاربرد (پزشکی، فیزیکی یا عمومی) از معادلهای فوق استفاده میشود.
به عربی
واژهٔ متقلص خود ریشهٔ عربی دارد و در زبان عربی معاصر نیز از همخانوادهها یا مترادفهای آن برای بیان مفهوم جمعشدگی استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی و سره که مفهوم این واژه را میرسانند شامل ترنجیده (به ویژه برای عضو یا پوست)، درهمکشیده، و جمعشده هستند.
جمعبندی و توضیح کامل متقلص
واژهٔ «متقلص» از ریشهٔ ثلاثی مجرد «ق ل ص» در زبان عربی گرفته شده و وارد زبان فارسی شده است. مفهوم اصلی این کلمه، کوتاه شدن، کاهش حجم، و حالت انقباض در یک جسم یا بافت زنده (مانند عضلات) است. در ادبیات علمی و پزشکی گذشته، هرگاه اندام یا جرمی بر اثر عوامل درونی یا بیرونی فشرده و کوچک میشد، آن را متقلص مینامیدند.
این کلمه نهتنها در مفهوم فیزیکی و مادی، بلکه گاهی در مفاهیم استعاری نیز به کار میرود؛ برای مثال هنگامی که نفوذ، قدرت، یا اثرگذاری چیزی کاهش مییابد و رو به زوال میگذارد، از این تعبیر استفاده میشود. ضد این واژه کلماتی مانند منبسط و متوسع هستند که بر گشایش و افزایش حجم دلالت دارند.