یعنی چه
واژه «طیهار» در لغتنامههای معتبر فارسی و عربی (مانند دهخدا و لسانالعرب) ثبت نشده و فاقد معنای رسمی و اصیل است. این کلمه اصطلاحی غیراستاندارد و مهمل به شمار میرود که در سالهای اخیر در برخی ادعیه و اذکار نامتعارف و ساختگی (مانند یا طیهور یا طیهار) در فضاهای عرفانی غبارآلود مطرح شده و بعضاً به عنوان مبالغهای از ریشه پاکی تعبیر شده است، اما از نظر قواعد صرفی اعتباری ندارد. همچنین احتمال دارد شکل تحریفشده یا اشتباه نگارشی واژه «طیّار» باشد.
در جدول
در مسابقات جدول و سرگرمی، اگر طراح سوال کلمه پنج حرفی «طیهار» را مد نظر داشته باشد، پاسخ خودِ کلمه است. در صورت نیاز به معادل درست و اصیل آن، واژه چهار حرفی «طیار» به معنی پرنده یا چابک جایگزین میشود.
به انگلیسی
به دلیل اینکه طیهار یک واژه اصیل و استاندارد نیست، معادل انگلیسی دقیقی ندارد. اگر آن را تصحیف و اشتباه کلمه «طیار» بدانیم، معادلهای آن flyer یا aviator یا airplane خواهند بود.
به فارسی
برگردان این واژه به فارسی معیار بر اساس دو فرض است؛ اگر آن را برآمده از ریشه ساختگی طُهر بدانیم، معنای مجازی آن «پاک» یا «بسیار پاککننده» خواهد بود. اما اگر آن را شکل تحریفشده واژه عربی «طیّار» بدانیم، معادل دقیق فارسی آن «پرنده»، «پروازکننده» و «تیزرو» است.
در قرآن
کلمه «طیهار» در متن قرآن کریم یا روایات مستند اسلامی وجود ندارد. مراجع تقلید و لغتشناسان نیز بر ساختگی بودن آن تاکید کردهاند. البته ریشه کلمه احتمالی دوم یعنی «طیر» (به معنی پرندگان) بارها در قرآن مجید استفاده شده است.
نماد چیست
این کلمه به خودی خود نماد اصیلی ندارد؛ اما در رویکرد عرفانیِ متأخر و عامیانه، به عنوان نمادی از قداست و طهارت مبالغهآمیز به کار رفته است. در صورتی که آن را همان «طیار» بدانیم، در فرهنگ اسلامی نماد پرواز روح، تجرد و یادآور لقب جعفر بن ابیطالب (جعفر طیار) است.
جمعبندی و توضیح کامل طیهار
واژه «طیهار» یک لغت اصیل، استاندارد و فصیح در زبان فارسی یا عربی نیست و در هیچیک از فرهنگهای لغات معتبر مانند دهخدا، معین یا لسانالعرب معنایی برای آن ذکر نشده است. این کلمه در واقع یک واژه «مُهمَل» (بدون وضع لغوی) است که در سالهای اخیر به همراه واژه «طیهور» در برخی محافل نامتعارف مذهبی و عرفانی نوظهور به عنوان ذکر مطرح شده است. لغتشناسان و مراجع تقلید این ساختار را غیرعربی، ساختگی و فاقد اعتبار علمی و روایی میدانند.
برای ریشهشناسی این کلمه دو احتمال قوی وجود دارد؛ احتمال اول این است که این واژه یک غلط املایی، خطای نگارشی یا تحریف لفظی (تصحیف) از واژه عربی «طَیّار» (به معنی بسیار پروازکننده یا پرنده) باشد که از ریشه «ط-ی-ر» ساخته شده است. احتمال دوم، ساختگی بودن آن توسط افراد ناآشنا با قواعد صرفی عربی است که تلاش کردهاند از ریشه «طُهر» (پاکی)، صیغه مبالغهای غیروزن و مندرآوردی بسازند تا معنای «بسیار پاککننده» را القا کند.
بنابراین، در مواجهه با این کلمه در جدولها، متون یا فضاهای مجازی، باید توجه داشت که این لغت ارزش استناد علمی ندارد و در صورت نیاز به استفاده از شکل صحیح و معتبر آن در متون رسمی، باید از واژه «طیار» یا کلمات همخانواده با ریشه طهارت استفاده کرد.