یعنی چه
شمایلگردان به فردی گفته میشود که در سنتهای نمایشی و مذهبی ایران (مانند تعزیه و پردهخوانی)، تصاویر قابشده یا پردههای منقوش از بزرگان دینی و شهدای کربلا را به مردم نشان داده و داستانها و مصایب آنان را با صدایی رسا و آهنگین روایت میکند.
تلفظ
این واژه به صورت [šamāyel-gardān] تلفظ میشود که از ترکیب دو واژهٔ «شمایل» (عربی) و «گردان» (فارسی) ساخته شده است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول کلمهٔ «شمایل گردان» با ۱۰ حرف است. معادلهای دیگر آن مانند پردهخوان یا پردهدار نیز در جدولها کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی نزدیکترین اصطلاحات تئاترشناسی و فرهنگی برای توصیف این آیین، Icon bearer یا Traveling Icon-narrator است.
به عربی
در سنتهای عربی، هرچند واژهٔ مستقیم حامل الأيقونات برای بخش تصویری به کار میرود، اما از نظر عملکرد به مفاهیمی چون المداح یا الحکواتی الدینی بسیار نزدیک است.
به فارسی
واژههای مترادف و اصیل دیگری که در فرهنگ هنرهای نمایشی و آیینی ایران به جای این کلمه استفاده میشوند عبارتند از: پردهخوان، پردهدار، پردهگردان، صورتخوان و مرشد.
در قرآن
ترکیب «شمایلگردان» در قرآن وجود ندارد. خود واژهٔ «شمائل» (جمع شِمال) دو بار در قرآن (آیه ۱۷ سوره اعراف و آیه ۴۸ سوره نحل) به معنی «سمت چپ یا جهتهای چپ» در برابر سمت راست (یمین) آمده است که با معنای اصطلاحی آن در فارسی (چهره و تصویر) تفاوت دارد.
نماد چیست
شمایلگردان در فرهنگ عامه ایران نماد پیوند میان مذهب، هنر نقاشی عامیانه (نقاشی قهوهخانهای) و درام سنتی است. او حافظه تصویری و شفاهی حماسههای مذهبی را در میان مردم زنده نگه میدارد و چوبدستی (مطرق) او نماد هدایت توجه مخاطب است.
جمعبندی و توضیح کامل شمایل گردان
«شمایلگردان» یک اصطلاح ترکیبی، اصیل و مذهبی-آیینی در حوزهٔ هنرهای نمایشی و سنتی ایران است. این واژه از ترکیب «شمایل» (به معنی صورت و تصویر مقدسان) و «گردان» (حرکتدهنده یا نمایشدهنده) ساخته شده و به کسی اطلاق میشود که در مراسمهایی چون تعزیه و پردهخوانی، پردههای منقوش از مصایب پیشوایان دینی را به مردم نشان میدهد.
این هنرمند مردمی علاوه بر نمایش تصاویر، با صدایی رسا و آهنگین به نقل داستانها و روایات حماسی و مذهبی میپردازد. از این رو، شمایلگردان در طول تاریخ نقش بسیار مهمی در حفظ، بقا و انتقال شفاهی باورهای مذهبی و فرهنگ عامه (مانند نقاشی قهوهخانهای) در کوچه و بازار ایفا کرده است.
اگرچه ریشه واژه شمایل در قرآن به معنی جهتهای چپ آمده است، اما تحول این کلمه در زبان فارسی آن را به نمادی از هنر دینی و درام سنتی تبدیل کرده است که مترادفهایی چون پردهخوان و صورتخوان دارد و در ساختار جدولهای کلمات متقاطع، یک واژه دقیق ۱۰ حرفی محسوب میشود.