یعنی چه
مستعتب در لغت به معنی کسی است که از او طلب آشتی، رضایت یا رفع گله و ملامت میشود. در بافت کلامی و دینی، به موقعیت یا شخصی اشاره دارد که به او مهلت و فرصت داده شده تا پوزش بخواهد، توبه کند و رضایت طرف مقابل (بهویژه خداوند) را جلب نماید.
تنزّه/تلفظ
این واژه به صورت مُسْتَعْتَب (مُسْـ + تَعْـ + تَبْ) تلفظ میشود و اسم مفعول از باب استفعال است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی معادل دقیقی که تککلمهای باشد وجود ندارد، اما عباراتی نظیر Placed in a position to seek favor یا appeased مفهوم آن را میرسانند.
به عربی
در زبان عربی این واژه از ریشه «ع ت ب» به معنی عذرپذیرفته، توبهپذیرفته یا کسی که از او خواسته شده عذر بیاورد تا راضی شوند، کاربرد دارد.
به فارسی
معادلهای فارسی این واژه شامل عباراتی چون «مورد رضایت قرار گرفته»، «فرصتیافته برای توبه و جبران» و «آشتیخواه» است.
در قرآن
این واژه به صورت فعل مجهول «یُسْتَعْتَبُونَ» در آیاتی مانند آیه ۳۵ سوره جاثیه (وَلَا هُمْ یُسْتَعْتَبُونَ) آمده است؛ به این معنا که در روز قیامت به کافران و خطاکاران دیگر فرصت عذرخواهی، بازگشت و جلب خشنودی خداوند داده نمیشود.
جمعبندی و توضیح کامل مستعتب
واژه «مستعتب» اصطلاحی دقیق و ریشهدار در زبان عربی و فرهنگ قرآنی است که از ریشه «عتب» (به معنی گله و ملامت) و در باب استفعال ساخته شده است. این کلمه در اصل به معنای کسی است که از او طلب رضایت و آشتی میشود یا به او این امکان داده شده که با عذرخواهی، ملامت را از خود دور کند.
بیشترین کاربرد و شهرت این مفهوم در متون کلامی و تفسیری، مربوط به آخرتشناسی است. در فرهنگ اسلامی، مستعتب به نمادی از «فرصت بازگشت و توبه» تبدیل شده است که بر اساس آیات قرآن، این مهلت تنها در دنیا وجود دارد و در روز رستاخیز از انسانها سلب میشود؛ یعنی در آن روز کسی مورد استعتاب قرار نمیگیرد و راهی برای جبران مافات وجود ندارد.