یعنی چه
ابجد العلوم در لغت به معنای «الفبای دانشها» یا «مقدمات و اصول علوم» است، اما در اصطلاح و کاربرد واقعی، نام یک کتاب مرجع و دایرةالمعارف علمی به زبان عربی است. این اثر توسط صدیق بن حسن خان قنوجی (از دانشمندان هند در قرن سیزدهم هجری) تألیف شده و به بررسی، تعریف، تاریخچه و طبقهبندی علوم مختلف و معرفی دانشمندان برجسته میپردازد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به سؤالاتی نظیر «کتاب طبقهبندی علوم اثر صدیق حسن خان» یا واژهای به معنی «الفبای دانشها»، کلمه ۱۰ حرفی «ابجد العلوم» است.
به انگلیسی
برای اشاره به این اثر تاریخی در متون انگلیسی از نگارش لاتین نام آن استفاده میشود و برای بیان مفهوم لغوی آن عباراتی مانند فرهنگ یا الفبای علوم به کار میرود.
به فارسی
معادل فارسی این اصطلاح لغوی «الفبای دانشها» یا «مقدمات علوم» است. اما از آنجا که این عبارت یک اسم خاص برای کتاب است، در زبان فارسی نیز عینا به صورت «ابجد العلوم» یا «دانشنامه ابجدالعلوم» شناخته و به کار برده میشود.
در قرآن
ترکیب «ابجد العلوم» و همچنین واژه «ابجد» در متن قرآن کریم وجود ندارند. با این حال، ریشه و مشتقات واژه «العلوم» (مانند علم، یعلمون، العالَمین) که به دانش و آگاهی اشاره دارند، به طور مکرر در آیات قرآن به کار رفتهاند.
نماد چیست
این اصطلاح در فرهنگ و سنت اسلامی نماد آغاز آموزش یک علم از پایه (الفبا) و همچنین نمادی از طبقهبندی جامع و نظاممند دانشها است. این واژه یادآور سنت دانشنامهنویسی و تلاش دانشمندان برای گردآوری و دسترسی آسان به تمام علوم زمانه خود در یک ساختار منسجم است.
جمعبندی و توضیح کامل ابجد العلوم
«ابجد العلوم» در اصل و لغت به معنای «الفبای دانشها» یا راهنما و مقدمه ورود به علوم است. با این حال، در پهنه فرهنگ و تاریخ اسلامی، این عبارت عمدتاً به عنوان اسم خاصِ یک کتاب ارزشمند و دایرةالمعارف بزرگ به زبان عربی شناخته میشود که در قرن ۱۳ هجری قمری توسط دانشمند برجسته شبهقاره هند، «صدیق بن حسن خان قنوجی»، در سه جلد تألیف شده است.
نویسنده در این اثر سترگ با الگوبرداری از کتابهای کلاسیک مشهوری همچون «کشفالظنون» حاجی خلیفه و «احصاء العلوم» فارابی، به دستهبندی دقیق علوم دینی، فلسفی، طبیعی و ادبی پرداخته و سرگذشت دانشمندان هر حوزه را شرح داده است. بنابراین، ابجد العلوم واژهای مستقل با کاربرد روزمره در زبان فارسی نیست، بلکه اصطلاحی کتابشناختی و دایرةالمعارفی است که نماد جامعیت علمی و نظم نظاممند در ثبت دانشهای بشری به شمار میرود.