معنی
تدبیر در لغت به معنای نگاه کردن به عاقبت کار و سنجیدن راههای مختلف برای رسیدن به بهترین نتیجه است. این واژه در زبان فارسی برای توصیف برنامهریزی دقیق، مدیریت هوشمندانه و اتخاذ تصمیمات عاقلانه در امور شخصی، اجتماعی و حکومتی به کار میرود.
یعنی چه
وقتی میگوییم کسی تدبیر دارد، یعنی او فردی عاقبتاندایش است که پیش از اقدام، تمام جوانب و پیامدهای کار خود را میسنجد و با نظم و برنامهریزی جلو میرود تا دچار پشیمانی و شکست نشود.
مترادف
واژههای فوق در متون مختلف ادبی، مدیریتی و فقهی هممعنی یا نزدیک به مفهوم تدبیر هستند.
متضاد
این کلمات نشاندهنده اقدام بدون فکر، نبود برنامهریزی و پیامدهای ناشی از عدم آیندهنگری هستند.
هم خانواده
تمامی این واژهها از ریشه سه حرفی «د ب ر» مشتق شدهاند.
ریشه
تدبیر در باب تفعیل به معنی «پشت سر هم قرار دادن امور برای رسیدن به یک نتیجه و عاقبت مشخص» است. مفهوم اصلی آن توجه به پایان کار و عاقبت امور میباشد.
جمله سازی
در جدول
در کلمات کلیدی جدول معمولاً به عنوان راهکار، عاقبتاندیشی، برنامهریزی یا سیاست معنا میشود که پاسخ ۵ حرفی آن «تدبیر» است.
به انگلیسی
بسته به متن و کاربرد، میتوان از هر یک از این واژهها در زبان انگلیسی استفاده کرد.
به عربی
واژه تدبیر در خود زبان عربی نیز به همین صورت و با مفاهیمی نزدیک به مدیریت و ساماندهی به کار میرود.
به فارسی
برگردانهای سره و اصیل فارسی که میتوانند به جای واژه عربی تدبیر استفاده شوند، بیشتر بر مفاهیم آیندهنگری و نظمدهی تمرکز دارند.
نماد چیست
در فرهنگ عامه یا اساطیر رسمی، نماد تصویری یا حیوانی خاصی مستقیماً برای تدبیر ثبت نشده است؛ اما در ادبیات و فرهنگ نمادین مدرن، گاهی «جغد» (به عنوان نشانه دانایی و عاقبتاندیشی) یا بازی «شطرنج» (به عنوان نماد برنامهریزی، طرحریزی و تدبیر امور) به عنوان مظهر این مفهوم شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل تدبیر
واژه «تدبیر» به معنای اندیشیدن در عاقبت امور و چارهاندیشی هوشمندانه برای انجام کارهاست. این مفهوم ریشه در زبان عربی دارد و به معنای چیدمان منظم کارها پشت سر هم است تا نتیجه مطلوبی حاصل شود. در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی، تدبیر جایگاه ویژهای دارد؛ به طوری که در قرآن کریم، تدبیر امور جهان به خداوند (یُدَبِّرُ الْأَمْرَ) و فرشتگان (المُدَبِّرات) نسبت داده شده و در کلام بزرگان نیز از آن به عنوان بالاترین درجه عقل یاد شده است.
داشتن تدبیر در زندگی فردی و اجتماعی، انسان را از شتابزدگی، گمراهی و پشیمانی نجات میدهد. این کلمه با مفاهیمی چون سیاست، برنامهریزی، درایت و مدیریت گره خورده است و متضاد آن یعنی بیتدبیری، همواره سرآغاز هرجومرج و شکست به شمار میرود. در مجموع، تدبیر هنر توازن میان عقلورزی، آیندهنگری و عملگرایی است.