یعنی چه
این عبارت کنایه از آن دارد که اگر انسان آموختهها و دانش خود را با تکرار، تمرین و کاربرد مداوم زنده نگه ندارد، به مرور زمان دچار فراموشی شده و تمام زحماتش برای کسب آن علم به باد میرود. در واقع، فراموشی همچون آفتی است که ریشه درخت دانش را میسوزاند.
تلفظ
تلفظ صحیح عربی این عبارت به صورت «آفَةُ العِلْمِ النِّسْیانُ» است که در زبان فارسی معمولاً بدون اعراب پایانی کلمات و به شکل «آفت العلم النسیان» روانخوانی میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، این عبارت معمولاً به عنوان پاسخی برای پرسشهایی نظیر «حدیثی درباره آفت دانش» یا «بلای علم چیست» با تعداد ۱۶ حرف (بدون احتساب فاصله و همزه) قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از واژگانی چون bane (آفت/بلا) یا downfall (زوال) در کنار knowledge (دانش) و forgetfulness (فراموشی) استفاده میشود.
به فارسی
ترجمه و برگردان دقیق روان این عبارت به فارسی «آفت و بلای علم، فراموشی است» یا «آسیب دانش، فراموش شدن آن است» میشود که پند و ضربالمثلی رایج در زبان فارسی است.
در قرآن
این عبارت به صورت مستقیم و با همین ترکیب لفظی در قرآن کریم ذکر نشده است؛ بلکه یک عبارت روایی و حدیثی مشهور منسوب به پیامبر اکرم (ص) و امام علی (ع) است. با این حال، قرآن کریم در آیات متعدد به موضوع فراموشی (نسیان) انسان و اهمیت یادآوری و تذکر اشاره کرده است.
جمعبندی و توضیح کامل افته العلم النسیان
عبارت «آفة العلم النسیان» یکی از ژرفترین گزارههای اخلاقی و آموزشی در فرهنگ اسلامی است که اهمیتِ حفظ، ممارست و تکرار آموختهها را گوشزد میکند. این جمله مکرراً در کتابهای حدیثی و تربیتی نقل شده تا به جویندگان دانش یادآوری کند که کسب علم به تنهایی کافی نیست؛ بلکه نگهداری و پاسداری از آن در برابر گزند فراموشی، اهمیت بیشتری دارد.
در سنتهای آموزشی کهن، فراموشی به عنوان بزرگترین مانع پویایی علمی شناخته میشد. از این رو، این ضربالمثل همواره به عنوان یک هشدار جدی به دانشمندان و محصلان عمل میکرده تا با تدریس، نوشتن و مباحثه، مانع از فرسایش و زوال داراییهای فکری خود شوند.