سرار یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل سرار

واژه سرار از ریشه‌های کهن عربی (س ر ر) است که به دلیل کاربردهای دقیق نجومی، فقهی و ادبی به زبان فارسی راه یافته است. پیوند اصلی معنایی این واژه با مفهوم پوشیدگی و خفا است؛ چرا که در آخرین شب ماه قمری، هلال ماه کاملاً از دیدگان پنهان می‌شود و زمین در تاریکی مطلق فرو می‌رود. شاعران کلاسیک نظیر خاقانی از این ویژگی نجومی برای تصویرسازی‌های باریک‌بینانه ادبی بهره گرفته‌اند.

از سوی دیگر، اشتقاق این واژه نشان‌دهنده گستردگی معنایی آن در زبان مبدأ است، به طوری که علاوه بر پنهان شدن ماه، به خطوط دست و صورت (که گویی اسرار فرد را در خود دارند) و همچنین خالص‌ترین بخش از یک سرزمین یا اصالت نسب نیز اطلاق می‌شده است. در زبان فارسی امروز، این واژه بیشتر کارکردی ادبی و تخصصی دارد و در محاورات روزمره استفاده نمی‌شود.

بررسی ریشه‌شناختی آن ما را به واژه‌های نام‌آشنایی چون سرّ و اسرار می‌رساند که همگی در مفهوم بنیادین «پوشیدگی و پنهان‌کاری» با سرار همسو و هم‌خانواده هستند. شناخت این واژه به درک بهتر متون کهن و دیوان‌های شعری کمک شایانی می‌کند.