یعنی چه
در اصطلاح حقوقی و فقهی، شبه عمدی به اقدامی (بهویژه جنایت یا قتل) گفته میشود که فاعل در انجامِ خودِ کار یا رفتار قصد و اراده داشته، اما نیت و قصد ایجاد نتیجه مجرمانه (مانند صدمه زدن یا مرگ) را نداشته است؛ مشروط بر اینکه آن کار نیز نوعاً مرگآور یا آسیبرسان نباشد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی «شِبْه» (به کسر شین و سکون باء) و «عَمْد» (به فتح عین و سکون میم) به همراه یای نسبت ساخته شده است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول «شبه عمدی» است که دقیقاً هفت حرف دارد. معادلهای دیگر آن خطای عمد یا شبه عمد هستند.
به انگلیسی
در نظام حقوقی کامنلا، برای بیان این مفهوم در حوزه قتل از واژه manslaughter و در مفهوم کلی از شبهعمد (Quasi-intentional) استفاده میشود.
به عربی
در فقه اسلامی و حقوق کیفری کشورهای عربی، این اصطلاح دقیقاً به صورت «شبه العمد» یا جرم ناشی از «خطأ العمد» شناخته میشود.
در قرآن
عین واژه «شبه عمدی» در متن قرآن کریم ذکر نشده است. در قرآن جرایم به دو دسته کلی عمد (مانند آیه ۹۳ سوره نساء) و خطا (مانند آیه ۹۲ سوره نساء) تقسیم شدهاند، اما فقیهان مفهوم شبه عمد را که ترکیبی از عمد در رفتار و خطا در نتیجه است، از فحوای آیات مربوط به خطا و اشتباه استخراج کردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل شبه عمدی
اصطلاح شبه عمدی یکی از مفاهیم کلیدی و دقیق در حقوق کیفری و فقه اسلامی است که مرز میان قصد محض و خطای محض را تبیین میکند. در این حالت، فرد مرتکب در انجام اصل رفتار خود کاملاً آگاه و عامد است، اما به هیچ وجه خواهان بروز نتیجه مجرمانه یا آسیب نهایی نبوده و این پیامد بر اثر تقصیر، بیاحتیاطی یا ماهیت پیشبینیناپذیر ماجرا رخ میدهد.
به عنوان یک مثال کلاسیک حقوقی، اگر پزشکی یک عمل جراحی متعارف را با رعایت اصول علمی انجام دهد یا فردی برای تنبیه مجاز، ضربهای متعارف بزند اما این عمل اتفاقاً منجر به فوت یا آسیب شدید شود، جرم از نوع شبه عمدی تلقی میشود؛ چرا که رفتار ارادی بوده اما نتیجه ابداً مقصود نبوده است.