یعنی چه
این واژه در اصل اسم تفضیل از ریشه عربی «خ ص ص» است و به معنای خاصترین یا مخصوصتر به کار میرود. در متون ادبی، منطقی و فلسفی به مفهوم یا زیرمجموعهای اشاره دارد که دایره شمول آن محدودتر و دقیقتر از یک مفهوم عام باشد. در زبان روزمره نیز معمولاً همراه با حروف جر (مانند علیالاخص) برای تأکید روی یک مورد ویژه استفاده میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتحة الف و خاء و تشدید صاد در پایان به صورت [اَلْاَخَصّ] است.
در جدول
کلمه الاخص در جدولهای متقاطع معمولاً به عنوان راهنمای کلماتی با مفهوم «بهویژه» یا «مخصوصاً» کاربرد دارد و طول پاسخ آن ۵ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به نقش قیدی یا صفتی کلمه، معادلهای فوق برای انتقال مفهوم «بهویژه» یا «خاصتر» استفاده میشوند.
به عربی
این کلمه خود ریشه عربی دارد و در ترکیباتی مانند «على الأخصّ» دقیقاً به معنای بهخصوص و در تضاد با «الأعمّ» کاربرد دارد.
به فارسی
برگردانهای روان و رایج فارسی این واژه شامل عباراتی چون «بهویژه»، «بهخصوص»، «مخصوصاً» و «خاصتر از همه» است.
جمعبندی و توضیح کامل الاخص
واژه «الاخص» یک صفت تفضیلی و قید تأکیدی وامگرفته از زبان عربی است که از ریشه «خ ص ص» مشتق شده است. این کلمه در ساختار زبانی خود به معنای «خاصتر» و «ویژهتر» است و در متون رسمی، فلسفی و ادبی فارسی برای متمایز کردن یک امر خاص از امور عمومی به کار میرود. متضاد مستقیم این واژه «الاعم» (به معنی عمومیتر و کلیتر) است.
در کاربردهای زبانی و نگارشی، این واژه اغلب به صورت ترکیبی نظیر «علیالاخص» یا «بالاخص» ظاهر میشود که هممعنی با «بهویژه» و «مخصوصاً» در زبان فارسی روان است. اگرچه ساختار دقیق کلمه الاخص در قرآن کریم نیامده، اما همخانوادههای فراوانی مانند اختصاص، تخصص، مخصوص و خصوصیت دارد که همگی مفهوم ویژهبودن را منتقل میکنند.