یعنی چه
مطوقه در لغت به معنای طوقدار یا حلقهدار است. در اصطلاح و کاربرد عام، به پرندگانی مانند کبوتر، قمری یا فاخته گفته میشود که پرهای ناحیه گردن آنها رنگ متفاوتی با بقیه بدنشان دارد و به شکل یک طوق یا گردنبند دیده میشود. این واژه وصفی و مؤنث است.
تلفظ
این واژه در زبان عربی و فارسی به صورت مُطَوَّقَه تلفظ میشود که اسم مفعول مؤنث از باب تفعیل است و حرف واو در آن دارای تشدید میباشد.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «کبوتر طوقدار» یا «دارای طوق»، واژه ۵ حرفی «مطوقه» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در متون علمی و زیستشناسی، برای توصیف جانوران و پرندگانی که خط گردنی دارند از واژه Collared (مانند Collared dove برای یاکریم/قمری خانگی) استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای اصیل و دقیق فارسی برای این واژه شامل طوقدار، حلقهدار و همطوق است که ویژگی ظاهری وجود یک حلقه یا نشانه بر گردن را میرسانند.
نماد چیست
در ادبیات کهن فارسی و عربی، به ویژه در داستان «کبوتر مطوقه» در کتاب کلیله و دمنه، این پرنده نماد عقل، تدبیر، رهبری دلسوزانه و کار تیمی است؛ چرا که توانست با همدلی و هماهنگی، خط فکری درستی به گروه بدهد و آنها را از دام صیاد نجات دهد.
جمعبندی و توضیح کامل مطوقه
واژه مُطَوَّقَه یک صفت مفعولی مؤنث برآمده از ریشه عربی «ط و ق» است که در زبان فارسی کاربرد ادبی و توصیفی دارد. معنای اصلی آن «دارای طوق یا حلقه در گردن» است و غالباً برای پرندگانی مانند کبوتر و فاخته که خطی متمایز دور گردن خود دارند استفاده میشود. گرچه ریشههای همخانواده آن مانند فعل «سَیُطَوَّقُونَ» در قرآن کریم به معنی به طوق کشیده شدن اعمال آمده، اما خود واژه مطوقه در متن قرآن ذکر نشده است.
شهرت اصلی این واژه در فرهنگ و ادبیات فارسی به داستانهای اخلاقی و پندآموز بازمیگردد. کبوتر مطوقه در حکایتهای کلیله و دمنه تجلی بارزی از یک رهبر خردمند، فداکار و با تدبیر است که منافع گروه را بر خود مقدم میشمارد. از این رو، این کلمه علاوه بر بعد ظاهری و زیستشناختی، بار معنایی عمیقی در زمینه اتحاد، وفاداری و نجات جمعی به همراه دارد.