یعنی چه
واژهٔ ممتاز در زبان فارسی برای توصیف ویژگی، فرد یا کالایی به کار میرود که از نظر کیفیت، دانش یا رتبه در سطحی بسیار بالاتر از حد معمول قرار دارد و از همردیفان خود متمایز شده است.
مترادف
این کلمات همگی برتری، کیفیت بالا و جدا بودن یک پدیده یا شخص را از سطح متوسط نشان میدهند.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه ثلاثی «مـیـز» مشتق شدهاند و مفاهیمی چون جداسازی، تشخیص و برتری را در خود دارند.
ریشه
این کلمه از فعل «امتازَ» در زبان عربی گرفته شده است که به معنای جدا شدن و متمایز شدن است. جالب اینجاست که فعل امر این باب در آیه ۵۹ سوره یس به صورت «وَامْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ» (ای گناهکاران، امروز از صف مؤمنان جدا شوید) به کار رفته است.
جمله سازی
تلفظ
تلفظ این واژه با ضمه روی میم اول، سکون روی میم دوم، تاء کشیده و زاء ساکن صورت میگیرد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه ممتاز معمولاً به عنوان راهنما برای پاسخهایی چون برجسته، زبده، اعلا یا نمونه استفاده میشود و خود واژه نیز ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، میتوان از معادلهای متفاوتی در انگلیسی استفاده کرد؛ برای کالاها معمولاً Premium و برای افراد Distinguished یا Elite کاربرد دارد.
به عربی
واژه ممتاز خود ریشه عربی دارد و در این زبان نیز به همین صورت یا به شکل متمایز برای بیان برتری و کیفیت بالا استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و برای پرهیز از واژگان عربی، میتوان از کلماتی مانند «برتر»، «سرآمد»، «شایسته»، «برگزیده»، «نخبه» و «سره» به جای ممتاز استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل ممتاز
واژه ممتاز یکی از کلمات پرکاربرد در زبان و ادبیات فارسی است که ریشه در زبان عربی و مفهوم جداسازی و تشخیص دارد. این کلمه در گذر زمان معنایی مثبت یافته و امروزه به هر چیز یا هر کسی که از نظر کیفیت، هوش، مهارت یا جایگاه در رتبهای بالاتر از حد استاندارد و معمولی قرار بگیرد، ممتاز گفته میشود.
در فرهنگ عمومی و سیستمهای آموزشی، ممتاز بودن یک ارزش تلقی میشود و با نمادهایی چون لوح تقدیر، مدال و ستاره همراه است. ریشه این واژه در قرآن کریم نیز به معنای مرزبندی و جدا شدن صفوف کاربرد داشته که اهمیت و اصالت ساختاری آن را نشان میدهد.