یعنی چه
این عبارت یک ترکیب فعلی و مفعولی عربی (أَدِرْ کَأْساً) است که در ادبیات فارسی و بهویژه شعر عرفانی کاربرد دارد. در اصطلاح اصیل خود، دعوت ساقی به چرخاندن و توزیع جام باده در میان مستان و حاضران مجلس است. در نگاه عرفانی، این اصطلاح به معنای طلب استمرار جذبههای معنوی، فیض الهی و سرشار شدن از عشق و معرفت راستین به واسطهٔ پیر و مرشد طریقت است.
تلفظ
در متون و خوانش اشعار فارسی معمولاً به صورت «اَدِرْ کاسا» (Ader Kāsā) یا با تلفظ روانتر عربی «اَدِرْ کَأْساً» ادا میشود که شامل فعل امر سکوندار و اسم تنویندار است.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «بگردان جام» یا «عبارت آغازین دیوان حافظ»، اصطلاح ۷ حرفی «ادر کاسا» مد نظر طراحان است.
به انگلیسی
در برگردان انگلیسی این عبارت امری، از ترکیبهایی که مفهوم چرخاندن، دستبهدست کردن یا پاس دادن جام و قدح شراب را میرسانند، استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه عربی دارد؛ ساختار آن از فعل امر «أَدِرْ» (از ریشه د-و-ر در باب افعال) و اسم مفعول منصوب «کَأْساً» تشکیل شده است.
به فارسی
معادلهای دقیق مستعمل در زبان فارسی شامل تعابیری همچون «قدح دور بگردان»، «جامگردانی کن»، «پیاپی کن» و «بده می» میباشند که همگی به یک مفهوم اشاره دارند.
جمعبندی و توضیح کامل ادر کاسا
عبارت «ادر کاسا» یک ترکیب قاموسی و واژهنامهای مستقل در زبان فارسی نیست، بلکه تکهای از یک عبارت معروف عربی-فارسی است که به برکت مطلعِ نخستین غزل دیوان لسانالغیب، حافظ شیرازی («ألا یا أیها الساقی أدر کأسا و ناولها») جاودانه شده و به ادبیات و فرهنگ ما راه یافته است. ریشه این عبارت از فعل امر عربی به معنی چرخاندن و واژه کأس به معنی جام لبریز از نوشیدنی سرچشمه میگیرد.
در حوزه نمادشناسی و ادبیات عرفانی، این اصطلاح فراتر از معنای ظاهری بادهنوشی است. در شعر صوفیانه، «جام» نمادی از تجلی حق و معرفت الهی، «ساقی» واسطه فیض یا همان پیر طریقت، و «ادر کاسا» تقاضای سالک برای استمرار جریان یافتن انوار الهی و عشق معنوی در میان محفل عارفان است.
اگرچه خود این ترکیبِ دوجزئی عیناً در متن قرآن کریم نیامده است، اما جزو دوم آن یعنی «کأس» بارها در کتاب آسمانی برای توصیف ظرفهای شراب طهور و گوارای بهشتی به کار رفته که خود گواهی بر اصالت و عمق معنایی این واژه در متون کهن است.