یعنی چه
در لغت به معنی صاحبان رحمها یا همان بستگان خونی است. در اصطلاح فقهی و حقوقی، به گروهی از خویشاوندان نسبی (بهویژه کسانی که از طریق مادر یا زنان به متوفی وصل میشوند) گفته میشود که در طبقات اصلی ارث (اصحاب فروض یا عَصَبه) قرار ندارند، اما در شرایط خاص و نبود وارثان اصلی، ارث میبرند.
تلفظ
این عبارت به صورت ذَواتُ الأَرحام (به فتح ذال و واو در کلمه اول، و فتح الف و سکون راء در کلمه دوم) تلفظ میشود.
به انگلیسی
در متون حقوقی و فقهی انگلیسی برای اشاره به این گروه از خویشاوندان از اصطلاحات تخصصی مربوط به قرابت مادری استفاده میشود.
به عربی
این واژه ریشه خالص عربی دارد و در متون فقه اسلامی به صورت ذویالارحام یا ذواتالارحام به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن شامل خویشان، بستگان نسبی، اقربا، فامیل و خویشاوندان مادری است.
در قرآن
خود ترکیب دقیق «ذوات الارحام» در قرآن نیامده، اما عبارت هممعنای آن یعنی «أُولُو الْأَرْحَامِ» در آیه ۷۵ سوره انفال و آیه ۶ سوره احزاب به کار رفته است که بر اولویت خویشاوندان در ارثبردن از یکدیگر تأکید میکند.
جمعبندی و توضیح کامل ذوات الارحام
عبارت «ذوات الارحام» یک اصطلاح حقوقی و فقهی با ریشه عربی است که از ترکیب دو واژه «ذوات» (صاحبان) و «ارحام» (زَهدانها/رحمها) تشکیل شده است. این اصطلاح در زبان فارسی به معنای خویشاوندان خونی و بستگان نسبی به کار میرود و در ساختار اجتماعی و خانوادگی بر پیوند عمیق فامیلی تأکید دارد.
در نظام حقوق اسلامی و فقه ارث، این واژه اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که به دسته خاصی از خویشاوندان (غالباً بستگان مادری مانند دایی، خاله و فرزندان آنها) اشاره میکند که خارج از طبقات اولیه و اصلی ارث قرار دارند، اما در صورت نبودن وارثان طبقه اول و دوم، حق ارثبردن به آنها منتقل میشود.
قرآن کریم نیز با اصطلاحی مشابه یعنی «اولوا الارحام»، بر پیوند اخلاقی، صله رحم و مسئولیتهای حقوقی ناشی از این خویشاوندی پای فشرده است. مفهوم فرهنگی این واژه، حفظ انسجام خانوادگی و حمایت مالی و عاطفی از بستگان خونی در جامعه است.