معنی
«یاد» در زبان فارسی به مفهوم نیروی حافظه، به ذهن آوردن یا در ذهن نگه داشتنِ تصاویر، اشخاص و رویدادهای گذشته است. این واژه همچنین به معنی اثر باقیمانده از کسی یا چیزی و بیداریِ خاطر به کار میرود.
یعنی چه
در اصطلاح، یاد یعنی توجه قلبی و ذهنی به یک موضوع یا فرد؛ به طوری که از صفحهٔ ذهن محو نشود. در گذشته به معنای آموزش و تعلیم نیز به کار میرفته است (مانند یاد دادن).
مترادف
این کلمات در متون مختلف میتوانند به جای واژهٔ یاد قرار گیرند و مفهوم حضور ذهنی و خاطره را رسانند.
متضاد
واژههایی که نقطهٔ مقابل به خاطر داشتن و حافظه هستند.
هم خانواده
مشتقات و ترکیبهای ساختهشده از ریشهٔ یاد که در زبان فارسی کاربرد فراوان دارند.
ریشه
این واژه ریشه در زبانهای ایرانی باستان دارد. در پارسی میانه (پهلوی) به صورت yād به معنی حافظه و یاد بوده و مفهوم اصلی آن در طول زمان حفظ شده است. این واژه به زبانهای دیگری مانند اردو، ترکی و کردی نیز وارد شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدول کلمات متقاطع، در پاسخ به مفاهیمی چون حافظه یا خاطر، واژهٔ «یاد» به عنوان یک پاسخ دقیقِ ۳ حرفی استفاده میشود.
به انگلیسی
معادلهای رایج انگلیسی برای رساندن مفهوم ذهنی و ابعاد مختلف واژه یاد.
به عربی
در متون دینی و عربی، مفهوم متناظر با یاد در قالب ریشهٔ «ذ ک ر» بیان میشود که به معنی یاد خدا، پند و یادآوری است.
جمعبندی و توضیح کامل یاد
واژهٔ «یاد» یکی از اصیلترین و پرکاربردترین کلمات در زبان و ادبیات فارسی است که ریشه در دوران باستان و پارسی میانه دارد. این واژه فراتر از یک عملکرد سادهٔ مغزی در قالب «حافظه»، در فرهنگ ایرانی با مفاهیمی چون وفاداری، جاودانگی، عشق و پیوند میان گذشته و حال گره خورده است. حضور این کلمه در اشعار برجستهای مانند شعر معروف رودکی، نشاندهندهٔ ارزش نمادین آن در زنده نگه داشتن نشانههای محبوب و وطن است.
در فرهنگ دینی و قرآنی نیز گرچه خود واژه عیناٌ وجود ندارد، اما مفهوم تطبیقی آن یعنی «ذکر» بارها مورد تأکید قرار گرفته است که به یاد خدا و حضور دائم حق در ذهن اشاره دارد. در مجموع، یاد ابزاری فرهنگی و ذهنی برای مقابله با گزندِ فراموشی و نیستی به شمار میرود.